Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.34

Nyāyāgamānusāriṇī 7.34

Language
Sanskrit

7.34

kiñcānyat, yadapi cetyādi pūrvapakṣapratyuccāraṇaṃ yāvat pratiṣidhyata iti . taduttaram --idamapi nātigamitārthamityādi yāvat sambhavasāmarthyāditi . tad vivriyate--yadapi sata evāsattvapratipādanārthaṃ dṛṣṭāntatvenoktam--nāsya putro'stītyaputraḥ, na tu putro na bhavatīti, tasyānyaputratvāditi . tadapi nātigamitārthamiti dākṣiṇyavacanametat, mā niṣṭhuraṃ vocamiti . kathamagamitārtham ? yasmādatrāpi putrāntara meva pratiṣidhyate nañā ataddravyatvāt svayaṃ putrībhāvapariṇāmaśūnyatvāt khapuṣpavat . tathā cānvāha-- aṅgādaṅgaṃ sambhavasi hṛdayādabhijāyase . kauṣītakibrā॰ 2 . 7 sambandho na pratiṣidhyate, anyasya svāmiputrāderdṛṣṭatvāt tasya putro'stīti bahuvrīhisamāsārthasya pratyakṣaviruddhasyāsambhavāt . kiṃ tarhi vaktavyam ? naña uttarapadābhidheyanivāraṇārthatatpuruṣasamāsasambhavasāmarthyāt, yathā bhikṣāṃ dehi iti gṛhabahirantaḥsthayoryācakadāyakayoryācñādānasambhavavat ko bhikṣāṃ dadāti ? iti praśne pratyākhyānadānasambhavavat gavākṣe gāvaḥ ityādityakiraṇasambhavavadvā uttarapadābhidheyasambhavaḥ svayamevāsau putro na bhavati ityuktaṃ bhavati, tacca vakṣyate . tasmād nāsya putro'stītyaputra ityayukto dṛṣṭāntaḥ . abhyupagamya bahuvrīhiṃ bahuvrīhāvapi putrātmatvameva pratiṣidhyate nañā na putrāntarasambandhaḥ . kasmāt ? ataddravyatvāt, tad dravyaṃ tat kāraṇaṃ tad bījaṃ pariṇāmi asya tadidaṃ taddravyam, na taddravyamataddravyam, tadbhāvādataddravyatvāt svayaṃ putrībhāvapariṇāmaśūnyatvāt svayaṃ svaputratvenānutpitsutvādityarthaḥ . khapuṣpavaditi gatārtham . yathoktam --agaṇirūpitā agaṇipariṇāmitā agaṇisarīreti vattavvaṃ siyā bhagavatīsū॰ 5 . 2 . 181 iti . tathā cānyo'pyanvāha--aṅgādaṅgaṃ sambhavasītyādi . tānyeva pituḥ yadapyuktam aguṇo guṇaḥ iti tadapi guṇabhūto'yamartho na bhavati, kiṃ tarhi ? svatantraṃ dravyameveti guṇasandrāvavāde guṇabhāvo guṇasya pratiṣidhyate na guṇasambandho yugapadayugapadbhāvitā, bhavanalakṣaṇadravyatvāt, saṅgrahavādavadvā . tasmād bahuvrīhyasadapi nāsat, sadeva . svavacanavirodhādeḥ sadapyasat sattāsambandharahitatvāt . sattāsambandhena śukrādyaṅgāni putrāṅgatvena pariṇamanti kṣīradadhitvavat . hṛdayādabhijāyase iti, prajñāpi saiva putrasya yā pituḥ, aśvādiprajñāyā manuṣyādiṣvabhāvāt .

Linked texts (1)