Pramāṇa · Search · About · API

Dvadasharanayacakra 7.7

Nyāyāgamānusāriṇī 7.7

Language
Sanskrit

7.7

ita uttaramasmādeva nyāyāt kaṭandyāṃ ṭīkāyāṃ ca yat pūrvapakṣitaṃ tadeva samarthayitumāha --tato'nupapannavikalpatvādityādi uddeśavākyam . sattāsambandhāt santi, dravyatvād dravyāṇi, guṇatvād guṇāḥ, karmatvāt karmāṇi, rūpatvād rūpam, ādigrahaṇāt pṛthivītvādibhyaḥ pṛthivyādayaḥ, rasatvādibhyo rasādayaḥ, gamanatvādibhyo gamanādaya ityādi . kriyāvad guṇavat samavāyikāraṇaṃ dravyalakṣaṇam . dravyāśrayī aguṇavān saṃyogavibhāgeṣvakāraṇamanapekṣa iti guṇalakṣaṇam . ekadravyamaguṇaṃ saṃyoga-vibhāgeṣvanapekṣaṃ kāraṇamiti karmalakṣaṇam vai॰ sū॰ 1 . 1 . 14-16 ityādinā dravyādīnāṃ nānātvaṃ virodhyavirodhyārambhānārambhakāryakāraṇādibhiśca, sattādibhyaśca tribhyaḥ sa1danityaṃ2 dra3vyavat kā4ryaṃ kā5raṇaṃ sā6mānyaviśeṣavaditi dravyaguṇakarmaṇāmaviśeṣaḥ vai॰ sū॰ 1 . 1 . 7 iti ṣaḍaviśeṣamukhena viśeṣābhidhānaṃ sattāsamavāyabījaṃ sarvatra tat sarvamayuktaṃ vaktum . kasmāt ? anupapannavikalpatvāt, sarvavākyānṛtatvavat, yathā sarvaṃ madīyaṃ tvadīyamanyadīyaṃ ca vākyamanṛtam iti bruvāṇasya tasya vākyaṃ satyamanṛtaṃ satyānṛtaṃ vā syāt ? sarvathā nopapadyate . yadi tad vākyamapyanṛtaṃ satyānṛtaṃ vā tataḥ sarvavākyānṛtatvapratipādanāsamartham svayamapramāṇatvāt, apramāṇatvamasatyatvāt . atha satyaṃ na tarhi sarvamanṛtam, tasya sarvāntaḥpātitvāt tatsatyatvavaccheṣasyāpi satyatvāt sarvathānupapannaṃ vākyamevaṃ sattāsamavāyāt sat ityādisadādyaviśeṣalakṣaṇavirodhārambhādi iha prāk sattāsambandhāt satāṃ vā asatāṃ vā sadasatāṃ vā dravyādīnāṃ satkarī sattā ? na tāvadasatāṃ satkarī sattā śaśaviṣāṇādīnāmapi satkaratvaprasaṅgāt . nāpi satāṃ bhūtatvāt sattāvat prakāśitaprakāśanavaiyarthyavat . satāṃ ca punaḥ sattāsambandhāt sattvādanavasthāprasaṅgāt . prāk tat sattāsambandhāt kimātmakamiti svarūpāvadhāraṇaṃ kāryam, anyathā'sattvāt . nāpi sadasatām, aikātmyānupapatteḥ ghaṭakhapuṣpavat . ubhayadoṣaprasaṅgācca, yadasat tat kharaviṣāṇatulyam, yat sat tatra sattāsambandho vyarthaḥ, sadasatorvaidharmyāt kārye sadasattā na vai॰ sū॰ 9 . 1 . 12 iti ca tvanmatasiddhānupapattirevāyaṃ vikalpaḥ . tasmād vikalpānupapatterna sattāsambandho'bhidhānapratyayahetuḥ . viśeṣadharmāpādanavākyāni nopapannāni, sarvapadārthānāṃ vaiśeṣikīyāṇāṃ sattāsamavāyamūlaviśeṣātmakatvād dravyādikāryotpattivicāraprakṛteśca tadeva vicāryate tatprāṇatvād vaiśeṣikīyatantrasyeti .

Linked texts (1)