Yashastilaka 7.110

7.110

pātayan mahīṃ pālayati | mālākāraḥ punaḥ kiṃ kurvan | pṛthūn vistīrṇāṃśca kṛśayanpratanukurvan | tathā rājāpi pṛthūn pracurasainyān kṛśayan alpasainyān kurvan mahīṃ pālayati | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ || svalpādityādi | he rājan, svalpādapi hīnādapi ripoḥ śatroḥ bījāt saṃtānāt uttarakāle bhayaṃ jāyeta bhītirutpadyeta | kasminniva | aśvatthasya pippalavṛkṣasya alpādapi bījāt śākhini paravṛkṣe bhayaṃ jāyate | tamaparavṛkṣaṃ vidārayatītyarthaḥ | tasmāt kāraṇāt alpaśatrubījaṃ kaḥ pumān upekṣate anādarīkuryāt | tamuddharedityarthaḥ | upamākṣepālaṃkāraḥ || idānīṃ mantraprastāvocitaṃ mantramantriṇoḥ svarūpamāha—yathetyādi | yathā yena prakāreṇa madagajārūḍhe puruṣe yatayātāprayogiṇi yatayātasya vākpādāṅkuśapraṇidhīnāmaprayogiṇi akārake puruṣe ciraṃ dīrghakālaṃ śrīḥ śobhā na bhavati tena hastinā so'prayogī pātitaḥ san aśobhāṃ labhate | tathā tena prakāreṇa amantre mantravijñānarahite rājani nṛpe jātatantre'pi utpannabahusainye'pi śrīḥ rājyalakṣmīḥ ciraṃ dīrghakālaṃ na bhavati | dṛṣṭāntālaṃkāraḥ || śucaya ityādi | rājñāṃ narendrāṇāṃ mantrādhikāriṇo mantriṇo dhīsacivā bhavanti | kīdaśo bhavanti | śucayaḥ paradhanaparayoṣitparāṅmukhāḥ | svāmini snigdhāḥ | punaḥ kathaṃbhūtāḥ | abhijātāḥ kulodgatāḥ | punaḥ kathaṃbhūtāḥ | svadeśajāḥ nijadeśodbhavāḥ | jātyalaṃkāraḥ | iti mantrādhikāraḥ samāptaḥ || kadācidityādi | kadācit kasmiṃściddavasare taṃ jagatprasiddhaṃ dūtaṃ ākṣapaṭalikena vyavahāravedinā akṣo vyavahārastasya paṭalaḥ samūhaḥ akṣapaṭalaḥ akṣapaṭale niyuktaḥ ākṣapaṭalikastena ākṣapaṭalikena | uktaṃ ca—'rāvaṇātmaja ātmā ca jñānaṃ sūcana ityapi | dūtamantraḥ śrīvilāsinīsūtritaiśvaryavareṣu vasumatīśvareṣu khalu dūtapūrvāḥ sarve'pi saṃdhyādayo guṇā ityavadhāryāryakārya ca