Kalpah 2.6.19
Kalpaḥ 2.6.19
- Language
- Sanskrit
2.6.19.1
19.1
athaikonaviṃśapraśne prathamaḥ paṭalaḥ .
upanayanaṃ vyākhyāsyāmaḥ .. 1 ..
2.6.19.2
saptavarṣaṃ brāhmaṇamupanayet .. 2..
2.6.19.3
ekādaśavarṣam̐ rājanyaṃ dvādaśavarṣaṃ vaiśyam .. 3..
2.6.19.4
vasante brāhmaṇaṃ grīṣme rājanyam̐ śaradi vaiśyam .. 4 ..
2.6.19.5
āpūryamāṇapakṣe puṇye nakṣatre viśeṣeṇa puṃnāmadheye .. 5 ..
2.6.19.6
yugmānbrāhmaṇānannena pariviṣya puṇyāham̐ svastyayanamiti vācayitvā .. 6 ..
2.6.19.7
aśitasya kumārasya keśānvāpayitvā snātamalaṃkṛtamahataṃ vāsaḥ paridhāpya prācīnapravaṇa udīcīnapravaṇe prāgudakpravaṇe same vā deśa uddhatyāvokṣyāgniṃ mathitvā laukikaṃ vā''hṛtya nyupyopasamādadhāti .. 7..
2.6.19.8
prāgagrairdarbhairagniṃ paristṛṇāti..8..
2.6.19.9
apivodagagrāḥ paścātpurastācca bhavanti .. 9..
2.6.19.10
dakṣiṇānuttarānkarotyuttarānadharānyadi prāgudagagrāḥ ..19.1.10..
2.6.19.11
dakṣiṇenāgniṃ brahmāyatane darbhānsam̐stīrya .. 11 ..
2.6.19.12
mayi gṛhṇāmi yo no agniriti dvābhyāmātmannagniṃ gṛhītvā .. 12 ..
2.6.19.13
uttareṇāgniṃ darbhānsam̐stīrya yathārthaṃ dravyāṇi prayunakti .. 13 ..
2.6.19.14
aśmānamahataṃ vāso'jinaṃ mauñjīṃ mekhalāṃ trivṛtāṃ brāhmaṇasya jyām̐ rājanyasyāvīsūtraṃ vaiśyasya bailvaṃ pālāśaṃ vā daṇḍaṃ brāhmaṇasya naiyagrodham̐ rājanyasyaudumbaraṃ vaiśyasya .. 14 ..
2.6.19.15
ekavim̐śatidārumidhmam̐ saṃnayatyāhutiparimāṇaṃ vā .. 15 ..
2.6.19.16
tasmiñchamyāḥ paridhīnidhma upasaṃnahyati.. 16 ..
2.6.19.17
darvīṃ kūrcamājyasthālīṃ praṇītāpraṇayanaṃ prokṣaṇīpātraṃ yena cārthaḥ .. 17 ..
2.6.19.18
sakṛdeva sarvāṇi yathopapādaṃ vā .. 18 ..
2.6.19.19
etasminkāle brahmā yajñopavītaṃ kṛtvā'pa ācamyāpareṇāgniṃ dakṣiṇā'tikramya brahmasadanāttṛṇaṃ nirasyāpa upaspṛśyāgnimabhimukha upaviśati .. 19..
2.6.19.20
samāvapracchinnāgrau darbhau prādeśamātrau pavitre kṛtvā'nyena nakhācchittvā'dbhiranumṛjya pavitrāntarhite pātre'pa ānīyopabilaṃ pūrayitvodagagrābhyāṃ pavitrābhyāṃ trirutpūyottareṇāgniṃ darbheṣu sādayitvā dabhairapidadhāti .. 19.1.20 ..
2.6.19.21
tiraḥ pavitraṃ prokṣaṇīḥ sam̐skṛtya yathā purastādbilavantyuttānāni kṛtvā viṣāyedhmaṃ triḥ sarvābhiḥ prokṣati .. 21 ..
2.6.19.22
darvīṃ niṣṭapya saṃmṛjya punarniṣṭapya nidadhāti .. 22..
2.6.19.23
saṃmārgānabhyukṣyāgnāvādadhāti .. 23 ..
2.6.19.24
ājyaṃ vilāpya pavitrāntarhitāyāmājyasthālyāmājyaṃ nirupyodīco'ṅgārānniruhya teṣvadhiśrityāvadyotya darbhataruṇābhyāṃ pratyasya triḥ paryagni kṛtvodagudvāsyāṅgārānpratyuhyodagagrābhyāṃ pavitrābhyāṃ punarāhāramājyaṃ trirutpūya pavitre prokṣyāgnāvādhāya .. ( kha0 1) .. 24 ..
2.6.19.25
śamyābhiḥ paridadhātyapareṇāgnimudīcīnakumbāṃ madhyamāṃ nidadhāti ..25..
2.6.19.26
dakṣiṇenāgnim̐ sam̐spṛṣṭāṃ madhyamayā prācīnakumbām ..26..
2.6.19.27
uttareṇāgnim̐ sam̐spṛṣṭāṃ madhyamayā prācīnakumbām .. 27..
2.6.19.28
apareṇāgniṃ prāṅmukha upaviśati .. 28 ..
2.6.19.29
dakṣiṇato yajñopavītyācāntaḥ kumāra upaviśyānvārabhate .. 29 ..
2.6.19.30
atha pariṣiñcati ..19.1.30..
2.6.19.31
adite'numanyasveti dakṣiṇataḥ prācīnam .. 31 ..
2.6.19.32
anumate'numanyasveti paścādudīcīnam .. 32..
2.6.19.33
sarasvate'numanyasvetyuttarataḥ prācīnam .. 33 ..
2.6.19.34
deva savitaḥ prasuva iti sarvataḥ pradakṣiṇam .. 34 ..
2.6.19.35
pariṣicyedhmamabhyādadhātyayaṃ ta idhma ātmā jātavedastenedhyasva vardhasva cendhi vardhaya cāsmānprajayā paśubhirbrahmavarcasenānnādyena samedhaya svāheti .. 35 ..
2.6.19.36
atha darvyā juhoti .. 36 ..
2.6.19.37
uttaraṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtya darvīṃ prajāpataye manave svāheti manasā dhyāyan dakṣiṇā prāñcamṛjuṃ dīrgham̐ saṃtataṃ juhoti .. 37 ..
2.6.19.38
dakṣiṇaṃ paridhisaṃdhimanvavahṛtyendrāya svāheti prāñcamudañcamṛjumāghārāvāghārya .. 38 ..
2.6.19.39
ājyabhāgau juhoti .. 39 ..
2.6.19.40
agnaye svāhetyuttarārdhapūrvārdhe somāya svāheti dakṣiṇārdhapūrvārdhe .. 19.1.40 ..
2.6.19.41
tāvantareṇetarā juhoti ..41..
2.6.19.42
yukto vaha jātavedaḥ purastādagne viddhi karma kriyamāṇaṃ yathedam . tvaṃ bhiṣagbheṣajasyāsi kartā tvayā gā aśvān puruṣānsanema svāhā .. yā tiraścī nipadyase'haṃ vidharaṇī iti . tāṃ tvā ghṛtasya dhārayā'gnau sam̐rādhanīṃ yaje svāhā .. sam̐ rādhanyai devyai svāhā . prasādhanyai devyai svāheti .. (kha0 2).. 42 ..
2.6.19.43
sarvadarvihomāṇāmeṣa kalpaḥ.. 43 ..
2.6.19.44
yo'nyāni ca ra paristaraṇaṃ pariṣekavisāvyate bahuvacanamiti . mantrānte nityaḥ svāhākāraḥ .. 44 ..
2.6.19.45
amantrāsvamuṣmai svāheti yathādevatam .. 45 ..
2.6.19.46
bhūrbhuvaḥ suvariti vyāhṛtibhirjuhotyekaikaśaḥ samastābhiśca .. 46..
2.6.19.47
āyurdā agna ityeṣā .. 47 ..
2.6.19.48
āyurdādeva jarasaṃ gṛṇāno ghṛtapratīko ghṛtapṛṣṭho agne . ghṛtaṃ pibannamṛtaṃ cāru gavyaṃ piteva putraṃ jarase nayemam̐ svāhemaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tvamagne ayāsyayāsanmanasā hitaḥ. ayāsanhavyamūhiṣe yā no dhehi bheṣajam̐ svāhā . prajāpata ityeṣā .. 48 ..
2.6.19.49
yadasya karmaṇo'tyarīricaṃ yadvā nyūnamihākaram . aniṣṭatsviṣṭakṛdvidvāntsarvam̐ sviṣṭam̐ suhutaṃ karotu me . agnaye sviṣṭakṛte suhutahute sarvahuta āhutīnāṃ kāmānām̐ samardhayitre svāhetyuttarārdhapūrvārdhe'sam̐saktāmitarābhirāhutibhirjuhoti..49..
2.6.19.50
atraike jayābhyātānānrāṣṭrabhṛta ityupajuhvati purastātsviṣṭakṛtaḥ .. 19.1.50 ..
2.6.19.51
cittaṃ ca svāhā cittiśca svāheti jayāñjuhoti cittāya svāhā cittaye svāheti vā .. 51..
2.6.19.52
agnirbhūtānāmadhipatiḥ sa mā'vatvityabhyātānān .. 52 ..
2.6.19.53
asminbrahmannasminkṣattra ityabhyātāneṣvanuṣajati .. 53 ..
2.6.19.54
pitaraḥ pitāmahā iti prācīnāvītī juhotyupatiṣṭhate vā .. 54..
2.6.19.55
ṛtaṣāḍṛtadhāmeti rāṣṭrabhṛtaḥ paryāyamanudrutya tasmai svāheti pūrvāmāhutiṃ juhoti tābhyaḥ svāhetyuttaram .. 55 ..
2.6.19.56
agreṇottaraṃ paridhisaṃdhimaśmānaṃ nidhāya dakṣiṇena pādena .. (kha03) .. 56 ..
2.6.19.57
kumāramāsthāpayatyātiṣṭhemaśmānamamaśmeva tvam̐ sthiro bhava . pramṛṇīhi durasyūnsahasva pṛtanāyata iti .. 57..
2.6.19.59
athainamahataṃ vāsaḥ paridhāpayati pūrvaṃ nidhāya yā akṛntannavayanyā atanvata yāśca devīrantānabhito dadanta . tāstvā devīrjarasā saṃvyayantvāyuṣmānidaṃ paridhatsva vāsaḥ . paridhatta dhatta vāsasainam̐ śatāyuṣaṃ kṛṇuta dīrghamāyuḥ. bṛhaspatiḥ prāyacchadvāsa etatsomāya rājñe paridātavā u . jarāṃ gacchāsi paridhatsva vāso bhavākṛṣṭīnāmabhiśastipāvā . śataṃ ca jīva śaradaḥ suvarcā rāyaśca poṣamupasaṃvyayasveti .. 58 ..
paridhāpyābhimantrayate parīdaṃ vāso'dhidhā svastaye bhūrāpīṇāmabhiśastipāvā . śataṃ ca jīva śaradaḥ purucīrvasūni cāyyo vibhajā sa jīvanniti..59..
2.6.19.60
athainaṃ mekhalayā nābhideśe triḥ pradakṣiṇaṃ parivyayati dvirityeke . yā duritā paribādhamānā śarma varūthe punatī na āgāt . prāṇāpānābhyāṃ balamāvahantī svasā devānām̐ subhagā mekhaleyamiti .. 19.1.60..
2.6.19.61
uttarato nābhestrivṛtaṃ granthiṃ kṛtvā dakṣiṇato nābheḥ parikarṣati .. 61..
2.6.19.62
athāsmā ajinamuttarīyaṃ karoti mitrasya cakṣurdharuṇaṃ dharīyastejo yaśasvi sthaviram̐ samiddham . anāhanasyaṃ vasanaṃ jariṣṇu parīdaṃ vājyājinaṃ dhatsvāsāvaditiste kakṣāṃ badhnātu vedasyānuvaktavai medhāyai śraddhāyānūktasyānirākaraṇāya brahmaṇe brahmavarcasāyeti .. 62 ..
2.6.19.63
kṛṣṇājinaṃ brahmaṇasya rauravam̐ rājanyasya bastājinaṃ vaiśyasya .. 63 ..
2.6.19.64
athainaṃ paridadāti parīmāmindra brahmaṇe mahe śrotrāya dadhmasyathainaṃ jarimāṇaye jyokśrotre adhijāgaraditi brāhmaṇaṃ parīmamindra brahmaṇe mahe rāṣṭrāya dadhmasyathainaṃ jarimāṇaye jyok-rāṣṭre adhijāgaraditi rājanyaṃ parīmamindra brahmaṇe mahe poṣāya dadhmasyathainaṃ jarimāṇaye jyokpoṣe'dhijāgarāditi vaiśyam .. 64 ..
2.6.19.66
tamapareṇāgnimudañcamupaveśya hutoccheṣaṇaṃ prāśayati tvayi medhāṃ tvayi prajāmityetaiḥ saṃnataiḥ .. 65 ..
pṛṣadājyameke prāśayanti .. 66 ..
2.6.19.67
yoge yoge tavastaramimamagna āyuṣe varcase kṛdhīti dvābhyāṃ prāśnantam̐ samīkṣate .. 67 ..
2.6.19.68
prāśayantyeke .. 68 ..
2.6.19.69
ācāntamupasparśayitvā'bhimantrayate . śataminnu śarado anti devā yatrānaścakrā jarasaṃ tanūnām . putrāso yatra pitaro bhavanti mā no madhyārīriṣatā''yurgantoriti . (kha0 4) .. 69 ..
2.6.19.69_1
iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśigṛhyasūtra ekonaviṃśapraśne prathamaḥ paṭalaḥ.
19.2
athaikonaviṃśapraśne dvitīyaḥ paṭalaḥ .
āgantā samaganmahi prasamṛtyuṃ yuyotana . ariṣṭāḥ saṃcaremahi svasti caratādiha svastyāgṛhebhya iti pradakṣiṇamagniṃ parikrāmantamabhimantrayate .. 1..
2.6.19.69_2
athainamabhivyāhārayati brahmacaryamāgāmupa mā nayasva brahmacārī bhavāni devena savitrā prasūta iti taṃ pṛcchati .. 2..
2.6.19.69_3
ko nāmāsītyasāvityācaṣṭe yathānāmā bhavati .. 3 ..
2.6.19.69_4
svasti deva savitarahamanenāmunodṛcamaśīyeti nāmanī gṛhṇāti .. 4 ..
2.6.19.69_5
śaṃ no devīrabhiṣṭaya āpo bhavantu pītaye . śaṃyorabhisravantu na ityubhau mārjayete .. 5 ..
2.6.19.69_6
athāsya dakṣiṇena hastena dakṣiṇamam̐samanvārabhya savyena savyaṃ vyāhṛtibhiḥ sāvitryeti dakṣiṇaṃ bāhumabhyātmannu(mu)panayate . devasya tvā savituḥ prasave'śvino rbāhubhyāṃ pūṣṇo hastābhyāmupanaye'sāviti ca .. 6..
2.6.19.69_7
athāsya dakṣiṇena hastena dakṣiṇam̐ hastam̐ sāṅguṣṭhaṃ gṛhṇātyagniṣṭe hastamagrabhītsomaste hastamagrabhītsavitā te hastamagrabhītsarasvatī te hastamagrabhītpūṣā te hastamagrabhīdbṛhaspatiste hastamagrabhīnmitraste hastamagrabhīdvaruṇaste hastamagrabhīttvaṣṭā te hastamagrabhīddhātā te hastamagrabhīdviṣṇuste hastamagrabhītprajāpatiste hastamagrabhīditi .. 7..
2.6.19.69_8
savitā tvā'bhirakṣatu mitrastvamasi dharmaṇā'gnirācāryastava devena savitā prasūto bṛhaspaterbrahmacārī bhavāsāvapo'śāna samidhā ādhehi karma kuru mā divā svāpsīrityenam̐ sam̐śāsti .. 8..
2.6.19.69_9
athāsya dakṣiṇena hastena dakṣiṇamam̐samuparyuparyanvavamṛśya hṛdayadeśamabhimṛśati . mama hṛdaye hṛdayaṃ te astu mama cittaṃ cittenānvehi mama vācamekamanā juṣasva bṛhaspatistvā niyunaktu mahyaṃ māmevānusam̐rabhasva mayi cittāni santu te mayi sāmīcyamastu te mahyaṃ vācaṃ niyacchatāditi .. 9..
2.6.19.69_10
prāṇānāṃ granthirasi sa mā visrasa iti nābhideśam ..19.2.10..
2.6.19.69_11
bhūrbhuvaḥ suvaḥ suprajāḥ prajayā bhūyāsam̐ suvīro vīraiḥ suvarcā varcasā supoṣaḥ poṣaiḥ sumedhā medhayā subrahmā brahmacāribhirityenamabhimantrya bhūrṛkṣu tvā'gnau pṛthivyāṃ vāci brahmaṇi dade'sau bhuvo yajuḥṣu tvā vāyāvantarikṣe prāṇe brahmaṇi dade'sau suvaḥ sāmasu tvā sūrye divi cakṣuṣi brahmaṇi dade'sāviṣṭataste priyo'sānyasāvanalasya te priyo'sānyasāvidaṃ vatsyāvaḥ prāṇa āyuṣi vatsyāvaḥ prāṇa āyuṣi vasāsāviti ca .. 11 ..
2.6.19.69_12
athāsya dakṣiṇena hastena dakṣiṇam̐ hastam̐ sāṅguṣṭhaṃ gṛhṇātyagnirāyuṣmāniti pañcabhiḥ paryāyaiḥ .. 12 ..
2.6.19.69_13
āyuṣṭe viśvato dadhaditi .. (kha0 5).. 13 ..
2.6.19.69_14
dakṣiṇe karṇe japatyāyurdā agna ityuttare .. 14 ..
2.6.19.69_15
agnau pṛthivyāṃ pratitiṣṭha vāyāvantarikṣe sūrye divi yām̐ svastimagnirvāyurādityaścandramā āpo'nusaṃ caranti tām̐ svastimanusaṃcarāsau prāṇasya brahmacāryabhūrasāvityubhayatrānuṣajati .. 15..
2.6.19.69_16
medhāṃ ta indro dadātu medhāṃ devī sarasvatī medhāṃ te aśvināvubhāvādhattāṃ puṣkarasrajāviti tasya mukhena mukham̐ saṃnidhāya japati 16 ..
2.6.19.69_17
athainaṃ paridadāti kaṣakāya tvā paridadāmyantakāya tvā paridadāmyaghorāya tvā paridadāmi gadāya tvā paridadāmi yamāya tvā paridadāmi makhāya tvā paridadāmi vaśinyai tvā paridadāmi pṛthivyai savaiśvānarāyai paridadāmyadbhyastvā pari dadāmyoṣadhībhyastvā paridadāmi vanaspatibhyastvā paridadāmi dyāvāpṛthivībhyāṃ tvā paridadāmi subhūtāya tvā paridadāmi brahmavarcasāya tvā paridadāmi viśvebhyastvā devebhyaḥ paridadāmi sarvebhyastvā bhūtebhyaḥ paridadāmi sarvābhyastvā devatābhyaḥ paridadāmīti .. 17 ..
2.6.19.69_18
atra sāvitrīṃ vācayati yadi purastādupeto bhavati .. 18..
2.6.19.69_19
yadyanupetastryahe paryavete .. 19..
2.6.19.69_20
sadyaḥ pauṣkarasādiḥ .. 19.2.20 ..
2.6.19.69_21
apareṇāgnimudagagraṃ kūrcaṃ nidhāya tasminprāṅmukha upaviśati rāṣṭrabhṛdasyā''cāryāsandīmātvadyoṣamiti .. 21 ..
2.6.19.69_22
ādityāyāñjaliṃ kṛtvā''cāryāyopasaṃgṛhya dakṣiṇataḥ kumāra upaviśyādhīhi bho ityuktvā'thāssha sāvitrīṃ bho anubrūhīti .. 22 ..
2.6.19.69_23
gaṇānāṃ tvā gaṇapatim̐ havāmaha ityenamabhimastryāthāsmai paccho'gre'nvāhāthārdharcaśo'tha saṃtatām . bhūstatsaviturvareṇyam . bhuvo bhargo devasya dhīmahi . suvardhiyo yo naḥ pracodayāt .. bhūrbhuvastatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi . suvardhiyo yo naḥ pracodayāt .. bhūrbhuvaḥ suvastatsaviturvareṇyaṃ bhargo devasya dhīmahi dhiyo yo naḥ pracodayāditi .. (kha06).. 23..
2.6.19.69_24
atha sapta pālāśīḥ samidha ārdrā apracchinnāgrāḥ prādeśamātrīrghṛtānvaktā abhyādhāpayati .. 24 ..
agnaye samidhamāhārṣaṃ bṛhate jātavedase . yathā tvamagne samidhā samidhyasa evaṃ māṃ medhayā prajñayā prajayā paśubhirbrahmavarcasena samedhaya svāhetyekām .. 25 ..
2.6.19.69_25
agnaye samidhāviti dve .. 26 ..
2.6.19.69_26
agnaye samidha iti catasraḥ.. 27 ..
2.6.19.69_27
atha pariṣiñcati yathāpurastāt .. 28 ..
2.6.19.69_28
anvamam̐sthāḥ prāsāvīriti mantrāntān saṃnamati .. 29..
2.6.19.69_29
atha devatā upatiṣṭhate .. 19.2.30 ..
2.6.19.69_30
agne vratapate vrataṃ cariṣyāmītyagniṃ vāyo vratapata iti vāyumāditya vratapata ityādityaṃ vratānāṃ vratapata iti vratapatim .. 31 ..
2.6.19.69_31
atra gurave varaṃ dadāti .. 32 ..
2.6.19.69_32
udāyuṣetyutthāpya sūryaiṣa te putrastaṃ te paridadāmīti . taccakṣurdevahitaṃ purastācchukramuccarat . paśyema śaradaḥ śataṃ jīvema śaradaḥ śataṃ nandāma śaradaḥ śataṃ modāma śaradaḥ śataṃ bhavāma śaradaḥ śatam̐ śṛṇavāma śaradaḥ śataṃ prabravāma śaradaḥ śatamajītāḥ syāma śaradaḥ śataṃ jyok ca sūryaṃ dṛśa ityādityamupatiṣṭhate .. 33 ..
2.6.19.69_33
agniṣṭa āyuḥ pratarāṃ kṛṇotvagniṣṭe puṣṭiṃ dadhātvindro marudbhiriha te dadhātvādityaste vasubhirādadhātviti daṇḍaṃ pradāyāmatraṃ prayacchati .. 34 ..
2.6.19.69_34
athā''ha bhikṣācaryaṃ careti .. 35 ..
2.6.19.69_35
sa mātaramevāgre bhikṣeta .. 36 ..
2.6.19.69_36
ato'nyeṣu rātikuleṣu .. 37 ..
2.6.19.69_37
āhṛtya bhaikṣamiti gurave prāha tatsubhaikṣamityuktvā .. 38 ..
2.6.19.69_38
yasya te prathamavāsyam̐ harāmastaṃ tvā viśve avantu devāstaṃ tvā bhrātaraḥ suhṛdo vardhamānamanujāyantāṃ bahavaḥ sujātamiti prathamavāsyamasyā''datte .. 39 ..
2.6.19.69_39
upasthite'nna odanasyāpūpānām̐ saktūnāmiti samavadāya sarpirmiśrasya juhotyagnaye svāhā somāya svāhā'gnaye'nnādāya svāhā:gnaye'nnapataye svāhā prajāpataye svāhā viśvebhyo devebhyaḥ svāhā sarvābhyo devatābhyaḥ svāhā'gnaye sviṣṭakṛte svāheti .. 19.2.40 ..
2.6.19.69_40
sarvatraivamanādiṣṭadaivate .. 41 ..
2.6.19.69_41
amuṣmai svāheti yathādevatamādiṣṭadevate .. 42 ..
2.6.19.69_42
eteṣāmevānnānām̐ samavadāya prāgagreṣu darbheṣu baliṃ karoti vāstupataye svāheti .. 43 ..
2.6.19.69_43
trivṛtā'nnena brāhmaṇānpariviṣya puṇyāham̐ svastyayanamṛddhimiti vācayitvā .. (kha07).. 44 ..
2.6.19.69_44
tryahavrataṃ carati .. 45 ..
2.6.19.69_45
akṣāramalavaṇamaśamīdhānyaṃ bhuñjāno'dhaḥśāmyamṛnmayapāyyaśūdrocchiṣṭyamadhumām̐sāśyadivāsvāpyubhau kālau bhikṣācaryamudakumbhamityāharannaharahaḥ kāṣṭhakalāpamubhau kālau sāyam̐sāyaṃ vā samidho'bhyādadhāti .. 46..
2.6.19.69_46
purastātpariṣecanādyathā ha tadvasavo gauryamiti pradakṣiṇamagniṃ parimṛjya pariṣiñcati yathā purastādvyāhṛtibhiḥ samidho'bhyādadhātyekaikaśaḥ samastābhiścaiṣā te agne samittayā vardhasva cā''ca pyāyasva . vardhiṣīmahi ca vayamā ca pyāsiṣīmahi svāhā . medhāṃ ma indro dadātu medhāṃ devī sarasvatī . medhāṃ me aśvināvubhāvādhattāṃ puṣkarasrajau svāhā . apsarāsu ca yā medhā gandharveṣu ca yanmanaḥ . daivī medhā manuṣyajā sā māṃ medhā surabhirjuṣatām̐ svāhā . ā māṃ medhā surabhirviśvarūpā hiraṇyavarṇā jagatījagamyā . ūrjasvatī payasā pinvamānā sā māṃ medhā supratīkā juṣantām̐ svāheti tathaiva parimṛjya pariṣiñcati yathā purastāt .. 47..
2.6.19.69_47
yatte agne teja ityetairmantrairupatiṣṭhate mayi prajāmiti ca .. 48 ..
2.6.19.69_48
tryahe paryavete tathaiva trivṛtā'nnena brāhmaṇān pariviṣya puṇyāham̐ svastyayanamṛddhimiti vācayitvā vrataṃ visṛjate'gne vratapate vratamacāriṣamityetaiḥ saṃnataiḥ .. 49 ..
etadvrata evāta ūrdhvam .. 19.2.50 ..
2.6.19.69_49
ācāryakulavāsī .. 51 ..
2.6.19.69_50
aśnāti kṣāraṃ lavaṇam̐ śamīdhānyamiti .. 52 ..
2.6.19.69_51
daṇḍī jaṭī mekhalī śikhājaṭo vā syāt .. 53..
2.6.19.69_52
kāṣāyamajinaṃ vā vaste na striyamupaiti .. 54 ..
2.6.19.69_53
aṣṭācatvārim̐śadvarṣāṇi caturviṃśatiṃ dvādaśa yāvadgrahaṇaṃ vā .. 55 ..
na tvevāvrataḥ syāt .. 56 ..
2.6.19.69_54
kāṇḍopākaraṇe kāṇḍavisarge ca sadasaspatimadbhutaṃ priyamindrasya kāmyam . saniṃ medhāmayāsiṣam̐ svāheti kāṇḍarṣirdvitīya imaṃ me varuṇa tattvā yāmi tvaṃ no agne sa tvaṃ no agne tvamagne ayāsi prajāpate yadasya karmaṇo'tyarīricamiti cātraike jayābhyātānānrāṣṭrabhṛta ityupajuhvati yathāpurastāt .. (kha08).. 57 ..
2.6.19.69_55
iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśigṛhyasūtra ekonaviṃśapraśne dvitīyaḥ paṭalaḥ .
19.3
athaikonaviṃśapraśne tṛtīyaḥ paṭalaḥ .
adhītya vedam̐ snānaṃ tadvyākhyāsyāmaḥ .. 1..
2.6.19.69_56
udagayana āpūryamāṇapakṣe rohiṇyāṃ mṛgaśirasi tiṣya uttarayoḥ phalgunyorhaste citrāyāṃ viśākhayorvaiteṣu snāyāt .. 2..
2.6.19.69_57
yatrā''pastadgatvā'gnimupasamādhāya vyāhṛtiparyantaṃ kṛtvā pālāśīm̐ samidhamādadhātīmam̐ stomamarhate jātavedase rathamiva saṃmahemā manīṣayā . bhadrā hi naḥ pramatirasya sam̐sadyajñe sakhye mā riṣāmā vayaṃ tava svāheti .. 3..
2.6.19.69_58
atha vyāhṛtibhirjuhoti yathā purastāt .. 4 ..
2.6.19.69_59
tryāyuṣaṃ jamadagneḥ kaśyapasya tryāyuṣaṃ yaddevānāṃ tryāyuṣaṃ tanme astu tryāyuṣam̐ svāhā .. 5..
2.6.19.69_60
imaṃ me tattvā tvaṃ no sa tvaṃ no tvamagne ayāsi prajāpate yadasya karmaṇo'tyarīricamiti cātraike jayābhyātānānrāṣṭrabhṛta ityupajuhvati yathā purastāt .. 6..
2.6.19.69_61
brāhmaṇānannena pariviṣya puṇyāham̐ svastyayanamṛddhimiti vācayitvā vrataṃ visṛjate'gne vratapate vratamacāriṣamityetaiḥ .. 7..
2.6.19.69_62
vrataṃ visṛjyodu tyaṃ citramiti dvābhyāmādityamupatiṣṭhate .. 8 ..
2.6.19.69_63
uduttamaṃ varuṇapāśamasmadityuttarīyaṃ brahmacārivāso nidhāyānyatparidhāya .. 9..
2.6.19.69_64
avādhamamityantarīyaṃ vimadhyamamiti mekhalām .. 19.3.10 ..
2.6.19.69_65
athā vayamāditya vrata iti daṇḍaṃ mekhalāṃ daṇḍaṃ kṛṣṇājinaṃ cāpsu praveśyāpareṇāgniṃ prāṅmukha upaviśya kṣuram̐ saṃmṛśati . kṣuro nāmāsi svadhitiste pitā namaste astu mā mā him̐sīriti ..11..
2.6.19.69_66
vaptre pradāyondanīyā apo'bhimṛśati śivā no bhavatha sam̐spṛśa iti .. 12 ..
2.6.19.69_67
( athoṣṇaśītā apaḥ sam̐sṛjati śītāsūṣṇā ānīya ) āpa undantu jīvasa iti dakṣiṇaṃ godānamunatti .. 13 ..
2.6.19.69_68
oṣadhe trāyasvainamityūrdhvāgrāmoṣadhimantardadhāti .. 14 ..
2.6.19.69_69
svadhite mainam̐ him̐sīriti kṣureṇābhinidadhāti .. 15..
2.6.19.69_70
devaśrūretāni pravapa iti pravapati .. 16 ..
2.6.19.69_71
yatkṣureṇa marcayatā supeśasā vaptarvapasi keśaśmaśru varcayā mukhaṃ mā na āyuḥ pramoṣīriti vaptāram̐ samīkṣate .. 17..
2.6.19.69_72
śmaśrūṇyagre vāpayate'thopapakṣāvatha keśānatha lomānyatha nakhāni .. 18 ..
2.6.19.69_73
ānaḍuhe śakṛtpiṇḍe saṃyamya keśaśmaśrulomanakhānīdamahamamuṣyā''muṣyāyaṇasya pāppānamavagūhāmīti goṣṭha udumbare darbhastambe vā nikhanati yo'sya rātirbhavati .. 19..
2.6.19.69_74
snānīyenotsādyaudumbareṇa dantān prakṣālayate ..(kha0 9).. 19.3.20..
2.6.19.69_75
annādyāya vyūhadhvaṃ dīrghāyutvāya vyūhadhvaṃ brahmavarcasāya vyūhadhvaṃ dīrghāyurahamannādo brahmavarcasī bhūyāsamiti ..21..
2.6.19.69_76
athoṣṇaśītābhiradbhiḥ snāpayatyāpo hi ṣṭhā mayobhuva iti tisṛbhirhiraṇyavarṇāḥ śucayaḥ pāvakā iti catasṛbhiḥ pavamānaḥ suvarjana iti caitenānuvākena .. 22 ..
2.6.19.69_77
goṣṭhe vā'vacchādya saṃpariśritya purodayamādityasya praviśatyatra sarvaṃ kriyate nainametadaharādityo'bhitapatītyekeṣām̐ snātānāṃ vā eṣa tejasā tapati ya eṣa tapati tasmātsnātakasya mukham̐ rephāyatīva .. 23 ..
2.6.19.69_78
āharantyasmai sarvasurabhi candanaṃ vā piṣṭaṃ tadabhyukṣya namo grahāya cābhigrahāya ca namaḥ śākajañjabhābhyāṃ namastābhyo devatābhyo yā abhigrāhiṇīriti devebhyaḥ prācīnamañjaliṃ kṛtvā tenānulimpate'psarāsu ca yo gandho gandharveṣu ca yadyaśaḥ . daivyo yo mānuṣo gandhaḥ sa māmāviśatādiheti .. 24 ..
2.6.19.69_79
āharantyasmā ahate vāsasī te abhyukṣya somasya tanūrasi tanuvaṃ me pāhi svā mā tanūrāviśa śivā mā tanūrāviśeti .. 25 ..
2.6.19.69_80
antarīyaṃ vāsaḥ paridhāyāpa upaspṛśya tathaivottarīyamapareṇāgniṃ prāṅmukha upaviśati . āharantyasmai kuṇḍale cāndanamaṇiṃ bādaraṃ vā suvarṇābhicchādanaṃ tadubhayaṃ darbheṇa prabadhyoparyagnau dhārayannabhijuhoti āyuṣyaṃ varcasyam̐ rāyaspoṣamaudbhidam . idam̐ hiraṇyamāyuṣe varcase jaitrāyā''viśatāṃ mām̐ svāhā . uccairvājipṛtanāsāham̐ sabhā sāhaṃ dhanaṃjayam . sarvāḥ samagrā ṛddhayo hiraṇye'sminsamābhṛtāḥ svāhā . śunamaham̐ hiraṇyasya pituriva nāmāgrabhiṣam . taṃ mā hiraṇyavarcasaṃ karotu puruṣu priyaṃ brahmavarcasinaṃ mā karotu svāhā. priyaṃ mā kuru deveṣu priyaṃ mā brahmaṇi kuru . priyaṃ viśyeṣu śūdreṣu priyaṃ mā kuru rājasu svāhā. iyamoṣadhe trāyamāṇā sahamānā sahasvatī . sā mā hiraṇyavarcasaṃ karotu puruṣu priyaṃ brahmavarcasinaṃ mā karotu svāhetyetaireva pañcabhirasvāhākāraistriḥ pradakṣiṇamudapātre'nupariplāvya .. (kha010) ..26..
2.6.19.69_81
virājaṃ ca svarājaṃ cābhiṣṭīryā ca no gṛhe . lakṣmī rāṣṭrasya yā mukhe tayā mā sam̐sṛjāmasīti kuṇḍale pratiharate . dakṣiṇe karṇe dakṣiṇam̐ savye savyam .. 27..
2.6.19.69_82
ṛtubhiṣṭvārtavairāyuṣe varcase saṃvatsarasya dhāyasā tena sannanugṛhṇāsīti kuṇḍale saṃgṛhṇīte .. 28 ..
2.6.19.69_83
iyamoṣadhe trāyamāṇā sahamānā sahasvatī . sā mā hiraṇyavarcasaṃ karotu puruṣu priyaṃ brahmavarcasinaṃ mā karotvapāśo'sīti grīvāyāṃ maṇiṃ pratimuñcate .. 29 ..
2.6.19.69_84
śubhike śubhamāroha śobhayantī mukhaṃ mama . mukhaṃ ca mama śobhaya bhūyām̐saṃ ca bhagaṃ kuru . yāmāharajjamadagniḥ śraddhāyai kāmāyāsyai . imāṃ tāṃ pratimuñce'haṃ bhagena saha varcaseti dvābhyām̐ srajaṃ pratimuñcate .. 19.3.30 ..
2.6.19.69_85
yadāñjanaṃ traikakudaṃ jātam̐ himavata upari . tena vāmāñje'haṃ bhagena saha varcasā mayi parvatapūruṣamiti traikakudenāñjanenāṅkte tasminnavidyamāne yenaiva kenacit .. 31 ..
2.6.19.69_86
yanme manaḥ parāgatamityādarśe'vekṣate .. 32 ..
2.6.19.69_87
devasya tveti vaiṇavaṃ daṇḍaṃ pratigṛhyendrasya vajro'syaśvinau mā pātamiti trirūrdhvamunmārṣṭi .. 33..
2.6.19.69_88
vegavejayāsmaddviṣatastaskarānsarīsṛpāñchvāpadānrakṣām̐si piśācānpauruṣeyādbhayānno daṇḍaṃ rakṣa viśvasmādbhayādrakṣa sarvato jahi taskarānanagnaḥ sarvavṛkṣeṣu jāyase tvam̐ sapatnahā . jahi śatrugaṇānsarvānsamantaṃ maghavāniveti triḥ pradakṣiṇamuparyupari śiraḥ pratiharate .. 34 ..
2.6.19.69_89
pratiṣṭhe stho devate mā mā saṃtāptamityupānahāvadhyavarohati .. 35 ..
2.6.19.69_90
prajāpateḥ śaraṇamasi brahmaṇaśchadiriti cchatraṃ pratigṛhṇāti .. 36..
2.6.19.69_91
yo me daṇḍaḥ parāpatadvihāyaso'dhibhūmyām . imaṃ taṃ punarādade yamāyuṣe ca balāya ceti daṇḍaṃ punarādatte yadyasya hastātpatati .. (kha011) .. 37..
2.6.19.69_92
iti satyāṣāḍhahiraṇyakeśigṛhyasūtra ekonaviṃśapraśne tṛtīyaḥ paṭalaḥ.
19.4
athaikonaviṃśapraśne caturthaḥ paṭalaḥ .
ānayantyasmai rathamaśvam̐ hastinaṃ vā .. 1..
2.6.19.69_93
rathaṃtaramasi vāmadevyamasi bṛhadasyaṅkau nyaṅkāvabhita ityeṣā . ayaṃ vāmaśvinā ratho mā duḥkhe mā sukhe riṣat . ariṣṭaḥ svasti gacchatu vivighnannabhidāsataḥ . iha dhṛtiriha vidhṛtiriha rama iha ramatāmiti rathamātiṣṭhate . yadi rathena praviśati.. 2..
2.6.19.69_94
aśvo'si hayo'si mayo'sītyekādaśabhiraśvanāmabhiraśvaṃ yadyaśvena ..3..
2.6.19.69_95
indrasya tvāvajreṇābhyupaviśāmi vaha kālaṃ vaha śriyaṃ mā'bhivaha hastyasi hastiyaśasamasi hastivarcasamasi hastiyaśasi(sī) hastivarcasī bhūyāsamiti hastinaṃ yadi tena tadgacchati yatrāsmā apacitiṃ kariṣyanto bhavanti .. 4 ..
2.6.19.69_96
sam̐sravantu diśo mayi samāgacchantu sūnṛtāḥ. sarve kāmā abhiyantu naḥ priyā abhisravantu naḥ priyā iti diśa upatiṣṭhate .. 5 ..
2.6.19.69_97
yaśo'si yaśo'haṃ tvayi bhūyāsamiti yo'syāpacitiṃ kariṣyanbhavati tamabhyāgacchansamīkṣate .. 6..
2.6.19.69_98
athāsmā āvasathaṃ kalpayitvā'rgha iti prāha kuruteti pratyāha ..7..
2.6.19.69_99
kurvantyasmai trivṛtaṃ pāṅktaṃ vā dadhi madhu ghṛtamiti trivṛddadhi madhu ghṛtamāpaḥ saktava iti pāṅktaḥ kam̐se dadhyānīya madhvānayati ..8..
2.6.19.69_100
hrasīyasyānīya varṣīyasā'pidhāyānūcīnāni pṛthagādāpayati kūrcaṃ pādyamarghyamācamanīyaṃ madhuparka iti ..9..
2.6.19.69_101
anvaṅṅanusaṃvrajitā so'nupakiṃcayā vācaikaikaṃ prāha kūrca iti kūrcam .. 19.4.10 ..
2.6.19.69_102
tasminprāṅmukha upaviśati rāṣṭrabhṛdasyācāryāsandī mā tvadyoṣamiti .. 11 ..
2.6.19.69_103
athāsmai pādyamiti prāha .. 12 ..
2.6.19.69_104
tenāsya śūdraḥ śūdrā vā pādau prakṣālayati savyamagre brāhmaṇasya dakṣiṇamitarayoḥ.. (kha0 12).. 13 ..
2.6.19.69_105
virājo doho'si mayi dohaḥ padyāyai virāja iti yo'sya pādau prakṣālayati tasya hastāvabhimṛśya .. 14..
2.6.19.69_106
ātmānaṃ pratyabhimṛśati mayi teja indriyaṃ vīryamāyuḥ kīrtirvarco yaśo balamiti .. 15 ..
2.6.19.69_107
athāsmā arghyamiti prāha .. 16..
2.6.19.69_108
tatpratigṛhṇātyā mā gan yaśasā sam̐sṛja tejasāvarcasā payasā ca . taṃ mā kuru priyaṃ prajānāmadhipatiṃ paśūnāmiti .. 17..
2.6.19.69_109
samudraṃ vaḥ prahiṇomyakṣitāḥ svāṃ yonimapigacchata . acchidraḥ prajayā bhūyāsaṃ mā parā secimatpaya iti śeṣaṃ ninīyamānamanumantrayate .. 18..
2.6.19.69_110
āthāsmā ācamanīyamiti prāha .. 19 ..
2.6.19.69_111
amṛtopastaraṇamasītyapa ācāmati .. 19.4.20 ..
2.6.19.69_112
athāsmai madhuparka iti prāha .. 21 ..
2.6.19.69_113
tam̐ sāvitreṇobhābhyām̐ hastābhyāṃ pratigṛhya pṛthivyāstvā nābhau sādayāmīḍāyāḥ pada iti pṛthivyāṃ pratiṣṭhāpya yanmadhuno madhavyam̐ paramamannādyam̐ rūpam . tenāhaṃ madhuno madhavyena parameṇa rūpeṇa paramamadhavyo'nnādo bhūyāsamityaṅguṣṭhenopamadhyamayā cāṅgulyā triḥ pradakṣiṇam̐ saṃyujya tejase tvā śriyai yaśase balāyānnādyāya prāśnāmīti triḥ prāśya yo'sya rātirbhavati tasmā ucchiṣṭaṃ prayacchati .. 22 ..
2.6.19.69_114
sarvaṃ vā prāśyāmṛtāpidhānamasītyapa ācāmati .. 23 ..
2.6.19.69_115
athāsmai gauriti prāha .. 24 ..
2.6.19.69_116
tasyāḥ karmotsargo vā .. 25 ..
2.6.19.69_117
gaurdhenurbhavyā mātā rudrāṇāṃ duhitā vasūnām̐ svasā''dityānāmamṛtasya nābhiḥ . pra ṇu vocaṃ cikituṣe janāya mā gāmanāgāmaditiṃ vadhiṣṭa . pibatūdakaṃ tṛṇānyattu . omutsṛjatetyutsarge sam̐śāsti .. 26 ..
2.6.19.69_118
gaurasyapahatapāpmā'papāpmānaṃ jahi . mama cāmuṣya ca hataṃ me dviṣantam̐ hato me dviṣankuruteti kriyamāṇāyām .. 27 ..
2.6.19.69_119
utsarge'nyena mām̐senānnam̐ sam̐skṛtyāthāsmai bhūtamiti prāha tatsubhūtaṃ virāḍannaṃ tanmā kṣayi tanme'śīya tanma ūrjaṃ dhāstatsubhūtamityuktvā'thā''ha brāhmaṇānbhojayateti .. 28 ..
2.6.19.69_120
teṣvasmai bhuktavatsvanusaṃvṛjinamannamāhārayati ..29..
2.6.19.69_121
tatpratigṛhṇāti dyauste dadātu pṛthivī pratigṛhṇātu pṛthivī te dadātu prāṇaḥ pratigṛhṇātu . prāṇastvā'śnātu prāṇaḥ pibatviti .. 19.4.30..
2.6.19.69_122
indrāgnī me varcaḥ kṛṇutāmiti yāvatkāmaṃ prāśya yo'sya rātirbhavati tasmā ucchiṣṭaṃ prayacchati .. 31 ..
2.6.19.69_123
yaṃ kāmayeta na vicchidyateti yasminbhūtaṃ ca bhavyaṃ ca sarve lokā iha śritāḥ . tena tvā'haṃ pratigṛhṇāmi tvāmahaṃ brahmaṇā tvā mahyaṃ pratigṛhṇāmyasāvityācamya .. (kha0 13 ) .. 32 ..
2.6.19.69_124
bhuktavato dakṣiṇaṃ hastaṃ gṛhṇīyāt .. 33 ..
2.6.19.69_125
yamamātyamantevāsinaṃ preṣyaṃ vā kāmayeta dhruvo me'napāyī syāditi sa pūrvāhṇe snātaḥ prayatavastro'haḥkṣānto brāhmaṇasaṃbhāṣo . niśāyāṃ tasyā''vasathaṃ gatvā jīvaśṛṅge prasrāvya triḥ pradakṣiṇamāvasathaṃ pariṣiñcanparikrāmetpari tvā girerahamidaṃ paribhrātuḥ pariṣvasuḥ . pari sarvebhyo jñātibhyaḥ pariṣīdaḥ kleṣyasi . śaśvatparikupilena saṃkrāmeṇāvicchidā ūlena parimīḍho'si parimīḍho'syūleneti .. 34 ..
2.6.19.69_126
anigupte jīvaśṛṅgaṃ vidadhāti .. 35 ..
2.6.19.69_127
yasmā amātyā antevāsinaḥ preṣyā voddraveyustānparikrośedanupauhvadanupahvayennivarto yo nyavīvṛdhaḥ . aindro vaḥ parikrośaḥ parikrośatu sarvadā . yaditi māmiti manyāyadhvaṃ māyā devā avattaram . indraḥ pāśo navaḥ siktvā mahyaṃ punarudājatviti .. 36 ..
2.6.19.69_128
yo'tha svāgāraṃ praviśya saidhrakīm̐ samidhamādhāyā''vartana vartayetyākarṣaṇena juhoti ..(kha014) ..37..
2.6.19.69_129
athāto dāraguptim̐ sthūrādṛḍhācūrṇāni kārayitvā jārī suptāyai yonimupavapedindrāya yāsyaśephamalikamanyebhyaḥ puruṣebhyo'nyatra maditi .. 38 ..
athātaḥ paṇyasiddhiḥ .. 39..
2.6.19.69_130
paṇyasyāpādāya juhoti yadvo devāḥ prapaṇaṃ carāma devā dhanena dhanamicchamānāḥ . tasminsomo rucamādadhātvagnirindro bṛhaspatirīśānaśca svāheti ..19.4.40..
2.6.19.69_131
athātaḥ krodhavinayanam .. 41 ..
2.6.19.69_132
yā ta eṣā rarāṭyā tanūrmanyormṛdvasya nāśinī. tāṃ devā brahmacāriṇo vinayantu sumedhasaḥ . yata etanmukhe matam̐ rarāṭamudiva vidhyasi . ava dyāmiva dhanvino hṛdo manyuṃ tanomi te . ahardyauśca pṛthivī ca vidhe krodhaṃ nayāmasi . garbhamaśvataryā iveti kruddhamabhimantrayate .. 42 ..
2.6.19.69_133
athātaḥ saṃvādābhijayanam ..43..
First 200 of 314 passages. Read on
Linked texts (16)
- Hiraṇyakeśigṛhyasūtra — Hiraṇyakeśin, Sanskrit
- Āgniveśyagṛhyasūtra — Agniveśa, Sanskrit
- Bhāradvājagṛhyasūtra — Sanskrit
- Baudhāyanagṛhyasūtra — Baudhāyana, Sanskrit
- Āpastambagṛhyasūtra — Āpastamba, Sanskrit
- Jaiminīyagṛhyasūtra — Sanskrit
- Kāṭhakagṛhyasūtra (ed. W. Caland, Lahore 1925, with the commentary extracts) — Sanskrit
- Ekāgnikāṇḍa — Sanskrit
- Vaikhānasamantrapraśna — Sanskrit
- Śāntikamalākara — Kamalākarabhaṭṭa 1587, Sanskrit
- Gobhilagṛhyasūtra — Gobhila, Sanskrit
- Kāṭhakagṛhyasūtra — Laugākṣi, Sanskrit
- Śāṅkhāyanagṛhyasūtra (complete text) — Sanskrit
- Vārāhagṛhyasūtra (another edition) — Sanskrit
- Saṃskāraratnamālā (Gopīnātha Dīkṣita Oka) — Gopīnātha Dīkṣita Oka, Sanskrit
- Vādhūlagṛhyasūtra — Sanskrit