Viyahapannatti v5.p23
Bhagavatīvṛtti v5.p23
- Language
- Sanskrit
v5.p23
bhagavatīaṅgasūtraṃ 1/-/1/9 bhīterantahetutvādbhavānto bhayānto vā tasyāmantraṇaṃ he bhavānta! he bhayānta! vā, bhān vā-jñānādibhirdīpyamāna ! “bhā dīptau' iti vacanāt, bhrājamāna ! vā-dīpyamāna ! 'bhrājṛ dīptau' iti vacanāt ayaṃcaādita ārabhya bhaṃte'ttiparyanto grantho bhagavatā sudharmasvāminā pañcamāṅgasya prathamaśatasya prathamoddeśakasya sambandhārthamabhihitaḥ|
athānena sambandhenāyātasya pañcamāṅgaprathamaśataprathamoddeśakasyedamādisūtram |
'calamāṇe calie'ityādi, atha kenābhiprāyeṇa bhagavatā sudharmasvāminā pañcamāṅgasya prathamaśataprathamoddeśakasyārthānukathanaṃ kurvataivamarthavācakaṃ sūtramupanyastaṃ nānyānīti?, atrocyate
__ iha caturdā puruṣārtheṣu mokṣārakhyaḥ puruṣārtho mukhyaḥ, sarvātiśāyitvāt, tasya ca mokṣasya sādhyasya sādhanānāṃ ca samyagdarśanādīnāṃ sādhanatvenāvyabhicāriṇābhuyaniyamasya śāsanācchaṃ sadbhiriṣyate, ubhayaniyamasatvevaṃ-samyagdarśanādīni mokṣasyaivasādhyasya sādhanāni nānyasyārthasya, mokṣaśca teṣāmeta sādhanānāṃ sādhyo nānyeṣā miti, saca mokṣo vipakṣakṣayāt, tadvipakṣaśca bandhaḥ, saca mukhyaḥ karmabhirātmanaḥ sambandhaḥ, teṣāṃ tu karmaṇāṃ prakṣaye'yamanukrama uktaḥ
'calamāṇe' ityādi tatra 'calamāṇe'tticalat-sthitikṣayādudayabhāgacchad vipākābhimukhībhavadyatkarmeti prakaraṇagamyaṃ taccalitam-uditamiti vyapadiśyate, calanakālo hi udayāvalikā, tasyaca kālasyāsaṅkhayeyasamayatvādādibhadhyāntayogitvaṃ, karmapudgalānāmapyanantāḥ skandhā anantapradeśāḥ, tataśca te krameṇa pratisamayameva calanti, tatra yo'sāvādyaścalanasamayastasmiṃścaladeva taccali-tamucyate, kathaṃ punastadvatmānaṃ sadatītaṃ bhavatīti|
atrocyate-yathā paṭa utpadyamānakāle prathamatantupraveśe utpadyamāna evotpanno bhavatīti, utpadyamānatvaṃcatasya prathamatantupraveśakālādārabhyapaṭa utpadyate ityevaṃ vyapadeśadarśanātprasiddhameva, utpannatvaṃ tūpapattyā prasādhyate, tathāhi-utpattikriyākāla eva prathamatantupraveśe'sāvutpannaḥ, yadi punarnotpanno'bhaviṣyattadā tasyāḥ kriyāyā vaiyarthyamabhaviṣyat, niṣphalatvād, utpādyotpādanārthā hi kriyāḥ bhavanti, yathā ca prathame kriyākṣaṇe nāsāvṛtpannastathottareṣvapi kṣaṇeṣvanutpanna evāsau prāpnoti, ko hyuttarakṣaṇakriyāṇāmātmanirūpaviśeṣo? yenaprathamayā notpannastaduttarābhistūtpādyate, ataḥ sarvadaivānutpattiprasaṅgaḥ, dṛṣṭā cotpattiḥ antyatantupraveśe paṭasya darśanāda, ataḥ prathamatantupraveśakāla eva kiñcidutpannaṃ paṭasya, yāvaccotpannaṃ na taduttarakriyayotpādyate, yadi punarutpādyate tadā tadekadeśotpādana eva kriyāṇāṃ kālānāṃ ca kṣayaḥ syāt, yadi hi tadaṃśotpādananirapekṣā anyāḥ kriyā bhavanti tadottarāṃśānukramaṇaṃ yujyate nānyathā, tadevaṃ yathā paṭa utpadyamāna evotpannastathaivāsaṅkhyātasamayaparimāṇatvādudayāvalikāyā ādisamayātprabhṛti caladeva karmacalitaṃ, kathaṃ
yatoyadi hi tatkarmacalanābhimukhībhūtamudayāvalikāyāādisamayaevanacalitaṃsyāttadā tasyādyasyacalanasamayasya vaiyarthya syāt, tatrācalitatvāt, yathā ca tasmin samayena calitaṃ tathā dvitīyādisamayeṣvapinacalet, kohi teṣāmātmanirūpaviśeṣo? yenaprathamasamayenacalitamuttareṣu calatīti, ataḥ sarvadaivācalanaprasaṅgaḥ,asticāntyasamaye calanaṃ, sthiteḥ parimitatvena karmābhāvābhyupagamād, ata āvalikākālādisamaya eva kiñciccilitaṃ, yacca tasmiṃścalitaṃ taccottareṣu samayeṣu na calati, yadi tu teṣvapi tadevādyaṃ calanaṃ bhavettadā tasminneva calane sarveṣāmudayā
Linked texts (1)
- Viyāhapannatti — Sudharman, Ardhamāgadhī Prakrit