Biha Kappa v18.p83
Bṛhatkalpavṛtti v18.p83
- Language
- Sanskrit
v18.p83
bṛhatkalpa-chedasūtram -1varṣārāne hemante vohyamānaṃ kālalaghu|| tadevaṃ yataḥ skhalitādhuccāraṇe prāyaścittamājñā-'navasthāmithyātva-virādhanāśca doṣāḥ tasmāt sūtraṃ skhalitādidoṣararahitamuccāraṇīyaṃ paṭhanīyaṃ ca | evaṃ ca paṭhitasya sūtrasya vyākhyā kartavyā | tatra vyākhyālakṣaṇamāha[bhā.302] saṃhiyā ya payaṃ ceva, payattho payaviggaho|
cālaṇā ya pasiddhī ya, chavvihaṃ viddhi lakkhaṇaṃ || vṛ-saṃhitā 1 padaṃ 2 padārthaṃ 3 padavigrahaḥ 4 cālanā 5 prasiddhiśca 6 | evaṃ ṣaḍvidhaṃ' ṣaṭaprakāraṃ vyākhyālakṣaṇaṃ viddhi' jānīhi || tatra saṃhiteti ko'rthaḥ ? ityāha - [bhā.303] sannikariso paro hoi saṃhiyā saṃhiyā va jaṃ atthā |
loguttara logammi ya, havai jahā dhūmakeu ti|| vṛ-yo dvayorbahūnāṃ vā padānāṃ ‘paraḥ' askhalitādiguṇopeto viviktākṣaro jhaṭiti meghāvināmarthapradāyī ‘sannikarṣa' samparkaḥ sa saṃhitā| athavā yad arthāsaṃhitā eṣāsaṃhitā| sā dvidhā-laukikī lokottarā ca | tatra laukikī 'yathā dhūmaketuḥ' iti, yathā iti padaṃ dhūma iti padaṃ keturiti padam|| [bhā.304] tipayaṃjaha ovamme, dhūma abhibhave keuussae attho |
ko sutti aggi utte, kiṃlakkhaṇo dahaṇa-payaṇāī| vṛ-'yathā dhūmaketuḥ' iti saṃhitāsūtraṃ tripadam | samprati padārtha ucyate-yathetyaupamye, dhūma ityabhibhave, “dhūvighūnane" itivacanāt, keturityucchraye| eṣapadārthaḥghūmaḥ keturasyetidhūmaketuriti padavigrahaḥ | ko'sau ? iti cet agni | evamukte punarāha- kiṃlakṣaṇaḥ ? | sūrirāha-'dahanapacanādi' dahana-pacana-prakāśanasamartho'rciṣmān | atra cālanāṃpratyavasthānaṃ cāha[bhā.305] jai eva sutta-sovīragāī vi hoti aggimakkhevo |
navite aggi painā, kasiṇaggiguṇanio heū|| [bhā.306] diṭuṃto ghaḍagāro, na vije ukkhevaṇāitakkārī |
jamhā jahuttaheūsamannio nigamaṇaṃ aggī|| vṛ- yadi nāma dahana-pacanādistarhi śukla-sauvīrakādayo'pi dahanti, karīṣādayo'pi pacanti, khadyota maṇiprabhṛtayo'pi prakāśayanti tataste'pyagnirbhavitumarhanti, eṣaḥ 'ākṣepaḥ' cālanā |atra pratyavasthānamāha-"naiva śuklādayo'gnirbhavanti' iti pratijñā, 'kṛtsnaguṇasamanvitatvāt' iti hetuḥ, dṛṣṭāntoghaṭakāraḥ, yathā highaṭakartā mṛtpiṇḍa-daṇḍa-cakra-sūtrodaka-prayalahetukasya ghaṭasya kātsnapebhinirvartakaḥ, abhinivṛrtakaḥ, abhinivartakaḥ | evamatrāpi yo dahati pacati prakāśayati ca yathāsvagatena lakṣaṇenāsādhāraṇaḥ sa eva yathoktahetusamanvitaḥ paripūrṇo'gnirna śuklādaya iti nigamanam || samprati lokottare saṃhitādīni darśayati[bhā.307] uttarie jaha dumāī, tadatthaheū aviggaho ceva |
ko puna dumutti vutto, bhaṇṇai pattāiuvaveo| vṛ-lokottare “jahā dumassa pupphesu, bhamaro āviyai rasaṃ" iti saṃhitā | atra padāniyathā iti druma iti puṣpeṣviti bhramara iti āpibatīti rasamiti | adhunā padārtha ucyate-'yathā'