Biha Kappa v20.p38
Bṛhatkalpavṛtti v20.p38
- Language
- Sanskrit
v20.p38
na vandanīyo'sau | kiñca[bhā.4547] loe vede samae, diṭṭho daṃḍoakajjakārīṇaṃ |
. dammati dāruṇā vihu, daṃḍena jahāvarāhena | vṛ-'loke' lokācāre 'vede samastadarśanināṃsiddhānte samaye rājanītiśāstre 'akāryakāriṇāṃ' caurikādyaparādhavidhāyināṃ ‘daṇḍaḥ'asambhāṣyatā-śalākā-nirgṛhaṇādilakṣaṇaḥ prayujyamāno dṛṣṭaḥ| kutaḥ punarasau prayujyate? ityāha-'dāruṇāḥ' raudrāste'pi yathāparādhena' aparādhānurūpeṇa daṇḍena dīyamānena ‘damyante' vaśīkriyante | ata ihāpi mūlaguṇādyaparādhakāriṇāṃ kṛtikarmavarjanādiko daṇḍaḥ prayujyate | etacca kāraṇābhāvamaṅgīkṛtyoktam, kāraṇetu vāṅanamaskārādikaṃ vandanakaparyantaṃ sarvamapi kartavyam || yata āha[bhā.4548] vāyāe kammuṇā vā, taha ciṭṭhati jaha na hoti se mannu |
passati jato avāyaṃ, tadabhāve dūrato vaje || vṛ-'yataḥ' pārśvasthādeḥ sakāśādkṛtikarmaṇyavidhīyamāne apāyaṃ saṃyamā-''tmavirādhanādikaṃ paśyati taṃprati 'vācā' madhurasambhāṣaṇādinā 'karmaṇā' śiraḥpraṇāmakriyayātathā ceṣṭate yathā tasya 'manyu' svalpamapyaprītikaṃ na bhavati| athāvandane'pi saṃyamopaghātādirapāyo na bhavati tatastasyaapāyasyābhāvedūratastaṃsukhaśīlajanaṃ varjayet, eṣa viṣayavibhāgaḥ kṛtikarmakaraṇā'karaṇayoriti bhāvaḥ|| [bhā.4549] etāiṃ akuvvaṃto, jahārihaṃ arihadesie magge|
na bhavati pavayaṇabhattī, abhattimaṃtādiyā dosā || vṛ-'etāni' vāṅnamaskārādīni pārśvasthādīnāṃ yathā'rha' yathāyogyamahaddaśite mārge sthitaḥ san kaṣāyotkaṭatayāyo na karoti tena pravacane bhakti kṛtāna bhavati, kintu abhaktimattvādayo doṣābhavanti; tatrā''jñābhaṅgena bhagavatāmabhaktimattvaṃ bhavati, ādiśabdātsvārthaparibhraṃśaḥcārikaherikādyabhyākhyānaprāpti bandhanādayaśca doṣā bhavanti ||kānipunasteṣāṃvandane kāraṇāni? ityāha[bhā.4550] parivāra parisa purisaṃ, khittaṃ kālaṃca āgamaṃ nāuṃ |
. kāraṇajāte jāte, jahārihaṃ jassa kāyavvaṃ || vṛ-parivāra parṣadaṃ puruṣa kṣetraṃ kālaṃ ca āgamaṃjñātvā tathā kāraṇāni-kula-gaṇādiprayojanāni teṣāṃ jātaṃ-prakāraḥ kāraṇajātaṃ tatra 'jāte' utpanne sati 'yathārha' yasya puruṣasya yad vācikaṃ kāyikaṃ vā vandanamanukūlaṃ tasya tat karttavyam || atha parivārādīni padāni vyācaṣṭe[bhā.4551] parivāro se suvihito, parisagato sāhatī va veragaṃ|
mānī dāruṇabhāvo, nisaṃsaṃ purisādhamoṃ puriso|| vṛ-"se" tasya pārśvasthāderya parivāraḥ saḥ 'suvihitaḥ' vihitānuṣṭhānayukto varttate | 'parṣadi gato vā' sabhāyāmupaviṣṭaḥ 'vairāgyam' iti kāraṇe kāryopacārāt saṃsāravairāgyajanakaṃ dharmaṃ sa kathayatiyenaprabhūtāḥprāṇinaḥ saṃsāraviraktacetasaḥ sañjāyante|tathā kaścitpārśvasthādisvabhāvādeva 'mānī' sāhaṅkāraḥ tathā 'dāruṇabhāvaḥ' raudrādhyavasāyaḥ 'nṛśaṃso nāma' krūrakarmā avandhamāno vadhabandhādikaṃ kārayatītyarthaḥ, ataeva puruṣāṇāṃmadhye'dhamaḥ puruṣādhamaḥ etāśaḥ puruṣaiha gṛhyate||