Biha Kappa v20.p60
Bṛhatkalpavṛtti v20.p60
- Language
- Sanskrit
v20.p60
anenāyātasyāsya vyākhyā- "jaddivasaṃ”ti prākṛtatvāt saptamyarthe dvitīyā, tato yasmin divase śramaṇā nirgranthāḥ śayyā ca vasati saṃstārakaśca - tṛṇa- phalakātmakaḥ śayyā-saṃstārakam | atra śayyāgrahaṇena ṛtubaddhakālaḥ sūcitaḥ saṃstārakagrahaṇena tu varṣākālaḥ, athavā kāraṇajāte ṛtubaddhe'pi saṃstārako gṛhyate iti kṛtvā saṃstārakagrahaṇena dvāvapi gṛhītau; tato māsakalpe varṣāvāse vā pūrṇe śayyāṃ saṃstārakaṃ vā yasmin divase pūrvasthitāḥ sādhavaḥ 'viprajahati' parityajanti taddivasa evāpare śramaṇā nirgranthāstatra kṣetre "havvaṃ” śīghramāgaccheyuḥ tataḥ saivāvagrahasya pūrvānujñāpanā tiṣṭhati | kimuktaṃ bhavati ? - ya eva tataḥ kṣetrād nirgatāsteṣāmevāvagrahe tat kṣetram, ye tu taddivasamanye āgatāste kṣetropasampannā iti kṛtvā yat tra sacittādikaṃ tat pūrvasthitānāmābhāvyam | kiyantaṃ kālaṃ yāvad ? ityāha-‘“ahālaṃdamavi uggahe" iha yasyāṃ velāyāṃ te sādhavo nirgatāstāvatīṃ velāṃ yāvad dvitīye'pyahni teṣāmevāvagraho bhavatīti vakṣyate, tataḥ yathālandam ihāṣṭapauruṣīpramāṇaṃ madhyamaṃ gṛhyate etāvantamapi kālaṃ tadīya evāvagrahe tata kṣetram, ato yadyāgantukāstatra sacittādigrahaṇaṃ kurvanti tadā sādharmikastainyapratyayaṃ prāyaścittamāpadyante | atra tu sacittenādhikāra iti sūtrārthaḥ || atha niyuktivistaraḥ, tatra sacittāvagrahaḥ śaikṣaviṣaya iti kṛtvā prathamatastadutpattiṃ darśayati[ bhā. 4651] sutta - Sttha - tadubhayavisārae ya khamae ya dhammakahi vāī | kāladuammi vasaṃte, uvasaṃto sa - annagāmajano ||
vṛ- 'kāladvaye' ṛtubaddha-varṣāvāsalakṣaṇe kacit kṣetre vasatāṃ svagrāmajanaḥ sakrośayojanābhyantaravarttī anyagrāmajanaśca ‘upaśāntaḥ' pratibuddhaḥ | katham ? ityāha-sūtrārthatadubhayaviśārada ācārya sātiśayaṃ pravacanavyākhyānaṃ karoti, kṣapako māsakṣapaṇādi tapastapyate, dharmakathī kṣīrāśravādilabdhisampannatayā vairāgyajananīṃ dharmakathāṃ vidadhāti, vādī paravādinaṃ niruttarīkaroti | evamādibhiḥ prabhāvakaiḥ svagrāmīṇo'nyagrāmīṇaśca bhūyān janaḥ pravrajyāyāṃ pariṇataḥ kṛtaḥ ||
[ bhā. 4652 ] nīrogeṇa siveṇa ya, vāsāvāsāsu niggayā sāhū | anne vi ya viharaṃtā, taṃ ceva ya āgayā khittaṃ ||
vṛ-‘nīrogeṇa' glānyābhāvena ‘śivena ca' rājadausthyādyupaplavābhāvena varṣāvāsaṃ kṛtvā te sādhavo nirgatāḥ | iha ‘varṣāvāse bhūyān kāla ekatra sthīyate, tataḥ prabhūtalokasyopaśamo bhavati' ityabhiprāyeṇa varṣāvāsagrahaṇaṃ kṛtam, anyathā ṛtubaddhe'pi māsakalpānantarameva vihāraḥ sambhavati | evaṃ te tataḥ kṣetrād nirgatā anye ca sādhavo viharantastadeva kṣetramāgatāḥ || tatrāvagrahacintāṃ cikīrṣurāha[ bhā. 4653] khittoggahappamāṇaṃ, taddivasaṃ keti keta'horattaṃ |
jaṃ vela niggayāṇaṃ, taṃ velaṃ annadivasammi ||
vṛ- iha kecidācāryāḥ kṣetrāvagrahasya kālapramāṇaṃ bruvate yasmin divase te nirgatāstamevaikaṃ divasamavagrahaḥ, tata ūrdhvaṃ rātrāvavagraho vyavacchidyate | kecittu bhaṇanti- ahorātramavagrahaḥ, dvitīye'hni sūryodaye'vagraho vyavacchidyata iti bhāvaḥ | sūrirāha dvāvapyetāvanādeśau, ayaṃ punarādeśaḥ yasyāṃ velāyāṃ nirgatāstāmeva velāṃ yāvadanyasmin divase'vagraho bhavati, tataḥ paraṃ vyavacchidyate | itthaṃ kālataḥ pramāṇamuktam | kṣetratastu sarvataḥ sakrośaṃ yojanamavagrahaḥ, tata ūrdhvamanavagraha iti || [bhā. 4654] khettammiya vasahīya ya, uggaho tahiṃ sahamaggaṇā hoi |
Linked texts (1)
- Bihā Kappa — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit