Pramāṇa · Search · About · API

Biha Kappa v20.p83

Bṛhatkalpavṛtti v20.p83

Language
Sanskrit

v20.p83

'avyāpṛteṣu' śaṭita patitatayā vyāpāravirahiteṣu 'avyākṛteṣu' dāyādādibhiravibhakteṣu, athavā'tītakāle kenāpyanujñātamiti na jñāyate yat tadavyākṛtaṃ teṣu tathā 'aparaparigṛhīteṣu' paraiḥ - anyairanadhiṣṭhiteṣu 'amaraparigṛhīteṣu' devaiḥ svīkṛteṣuḥ saivāvagrahasya pūrvānujñāpanā tiṣṭhati yathālandamapyavagrahe | kimuktaṃ bhavati ? - yāvantaṃ kālaṃ tāni vāstūni teṣāṃ pūrvasvāmināmavagrahe varttante tāvantaṃ kālaṃ saiva pūrvānujñā tiṣṭhati, na punarbhūyo'pyavagraho'nujñāpanīya iti sūtrārthaḥ || samprati niryuktivistaraḥ
80
[ bhā. 4764 ] khittaṃ vatyuṃ setuṃ, ketuṃ sāhāraṇaṃ ca patteyaṃ | avvāvaḍamavvo aḍamaparamamarapariggahe ceva ||
vṛ- iha vāstu sāmānyato dvidhā kṣetraṃ 'vāstuca' gṛhaṃcetyartha | kṣetraṃ dvidhā-setu ketu ca | yadarahaṭṭajalena sicyate tat setu, vṛṣṭijalena tu yanniṣpādyate tat ketu | gṛhaṃ punaḥ khātocchritomayabhedāt tridhā vakṣyate | kṣetraṃ gṛhaṃ cobhayamapi dvidhā-sādhāraṇaṃ pratyekaṃ ca | sādhāraṇaṃ-bahūnāṃ sāmānyam, pratyekamekasvāmikam | sūtrapadāni paścārthena saṅgrahītumāha- avyāpṛtamavyākṛtamaparaparigṛhītamamaraparigṛhītaṃ ceti || atha sādhāraṇapadaṃ vivṛṇoti[ bhā. 4765 ]
dāīya-gaṇa-goṭṭhīṇaṃ, seṇī sāhāraṇaṃ va dugamādī | vatthummiettha pagayaṃ, ūsita khāte tadubhae ya ||
vṛ- dāyāda - gaṇa-goṣṭhīnāṃ śreṇīnāṃ vā "dugamāi "tti dvi- triprabhṛtisaṅkhyākānāṃ dvitryādijanapratibaddhānāṃ vā yat kṣetraṃ vāstu vā sāmānyaṃ tat sādhāraṇamucyate | atra tu vāstunā'vikāraḥ, na kṣetreṇa | tacca vāstu tridhā ucchritaṃ khātaṃ tadubhayaṃ ca | 'ucchritaṃ' prāsādaḥ, 'khātaṃ' bhūmigṛham, 'tadubhayam' adhobhūmigṛhayuktaḥ prāsādaḥ || avyāpṛtādipadāni vyācaṣṭe
[bhā. 4766 ] saḍiya-paḍiyaṃ na kīrai, jahigaṃ avvāvaḍaṃ tayaṃ vatyuṃ | avbogaḍamavibhattaṃ, anaddiṭṭhiyamannapakkheṇaṃ ||
vṛ-yat śaṭita - patitaṃ yatra ca vyāpāraḥ ko'pi na kriyate tad vāstu avyāpṛtamucyate | avyākṛtaṃ nāma yad dāyādairavibhaktam | aparaparigṛhītaṃ nāma yad 'anyapakṣeṇa' anyadīyavaṃśena nādhiṣṭhitaṃnānyaiḥ parigṛhītam, svāmyeva tasya śayyātara iti bhāvaḥ || idameva bhāvayati
[bhā. 4767 ] avaro su cciya sāmī, jena vidinnaṃ tu tappaḍhamatāe | amarapariggahiyaṃ puna, deuliyā rukkhamādī vā ||
vṛ- 'aparo nāma' yena tatprathamatayā sādhūnāṃ tad dattaṃ sa eva tasya svāmī nānyaḥ kaścid, na paro'para iti samāsāśrayaṇāt| amaraparigṛhītaṃ punardevakulikā vā vṛkṣādikaṃ vā vānamantarādhiṣṭhitaṃ mantavyam || athāvyākṛtādiṣu dṛṣṭāntānupadarśayati
[bhā. 4768 ] avvāvaḍe kuṭuṃbī, kāṇi'vvogaḍe ya rāyagihe | aparapare so ceva u, amare rukkhe pisāyaghare ||
vṛ- avyāpṛte gṛhe kuṭumbī dṛṣṭāntaḥ | avyākṛte tu rājagṛhe nagare “kāṇiṭṭa" tti pāṣāṇamayyaḥ pakveṣṭakā vā balikā mahatyaśca kāṇikā ucyante, tanmayagṛhakārāpako vaṇig dhṣṭāntaḥ | aparaparigṛhīte'pi sa eva dṛṣṭāntaḥ | amaraparigṛhīte vṛkṣaḥ piśācagṛhaṃ vā nidarśanaṃ bhavatīti

Linked texts (1)