Vavahara v21.p107
Vyavahāravṛtti v21.p107
- Language
- Sanskrit
v21.p107
vyavahāra - chedasūtram - 1-1 /1 sarveṣāmapi ca grahāṇāmātmīyāduccaiḥ sthānātyat saptamaṃ sthānaṃ tat nīcaiḥ sthānaṃ | athavā bhāvataḥ praśastāye somagrahā budhaśukrabṛhaspatiśaśina eteṣāṃ saṃbaṃdhiṣu rāśiṣu etairavalokiteṣu ca lagneṣu ālocayet, tathā tisro diśaḥ praśastā grāhyāḥ, tadyathā pūrvottarā caraṃtī caraṃtī nāma yasyāṃ bhagavānarhan viharati sāmānyataḥ kevalajñānī manaḥparyavajñānī avadhijñānī caturdaśapūrvī trayodaśapūrvī yāvannavapūrvī, yadivā yo yasmin yuge pradhāna ācāryaḥ savā yayā viharati etāsāṃ tisṛṇāṃ diśāmanyatamasyā diśobhimukha ālocanārho'vatiṣṭhate tasyeyaṃ sāmācārī |
nisajjāsati paḍihāriya, kiikammaṃ kāu paṃjalukkuḍuo; bahupaḍisevarisā suya anunnā veuṃ nisiṃjjagato |
vṛ- ātmīyakalpairaparibhuktairācāryasya niṣadyāṃ karoti | asati ātmīyakalpānāmabhāve anyasya satkān prātihārikān kalpān gṛhītvā karoti | kṛtvā ca yadyācāryaḥ pūrvābhimukho niṣīdati, tata ālocako dakṣiṇata uttarābhimukho avatiṣṭhate, athācārya uttarābhimukho niṣannāḥ | tata ālocako vāmapārśve pūrvābhimukhastiṣṭhati, caraṃtīṃ vā diśaṃ pratyabhimukho bhavati tataḥ kṛtikarmma dvādaśāvarttaṃ vaṃdanakaṃ datvā prabaddhoṃjaliryena sa prāṃjaliḥ utsargata utkuḍukaḥ sthitaḥ san ālocayet | yadi punarbahupratisevitamastīti cireṇālocanā samāptimupayāsyati tāvaṃtaṃ ca kālamutkuṭukaḥ sthātuṃ na śaknoti, yadivā arśorogavata utkuṭukasya sato arśāsi kṣobhamupayāṃti | tato bahupratisevī arśaḥsu ca satsu gurumanujñāpya niṣadyāyāmaupagrahikapādaproṃchane vā anyasminvā yathārha āsane sthita ālocayati, kiṃ punastadā ālocanīyaṃ ucyate caturvidhadravyādi tathācāha -
ceyaṇamacittadavvaṃ janāvaya maṭṭāṇā ya hoi khettaṃmi, dinanisisu bhikkhadubhikkhakāle bhāvaṃmi hadveyare |
vṛ- dravyataścetanaṃ sacittamupalakṣaṇametat miśraṃ vā acittamacetanaṃ vā akalpikaṃ yat pratisevitaṃ, kṣetrato janapade vā, kālato dine niśi vā subhikṣe durbhikṣe vā bhāve haveyare iti saptamī tṛtīyārthe dṛṣṭena itareṇa vā glānena satā yatanayā vā darppataḥ kalpato vā tat ālocayati kathamityāha -
jaha bālī jaṃpato jaṃpato kajjamakajjaṃ ca ujjuyaṃ bhaṇai;
taṃ taha āloejjā māyāmayavippamukkou |
• yathā bālī mātuḥ piturvā purato jalpan kāryamakāryaṃ ca ṛjukamakuṭilaṃ bhaṇati | tathā ālocakopi māyāmadavipramuktaḥ san tat ālocayet; yathā krajukabhāvenālocayet ālocanāyāśceme guṇāḥ | [ bhā. 318 ] lahuyāhalādījananaṃ appaparaniyatiśrajjavaṃ sohī |
dukkarakaraṇaṃ vināo sillattaṃ vasohiguṇā |
vṛ- laghorbhāvo laghutā yathā bhāravāhī apahṛtabhāro laghurbhavati | tathā ālocakopyuddhṛtaśalyo laghurbhavati iti laghutā | tathāhlādanaṃ hlādirauṇādika ipratyayaḥ | pralhattistasya jananamutpattiharlādijananaṃ pramodotpāda iti yāvat tathā hyaticāradharmmataptasya cittasya malayagiripavanasaṃparkeṇeva ālocanāpradānenātīcāragharmmāpagamato bhavati saṃvignānāṃ paramamunīnāṃ mahān pramoda iti, tathā appaparaniyattitti ālocanā pradānataḥ svayamātmano doṣebhyo nivṛttiḥ kṛtāṃtaṃ ca daṣvā anyepyālocanābhimukhā bhavaṃti iti anyeṣyāmapi doṣebhyo nivarttana miti tathā yadaticārajātaṃ pratisevitaṃ tat parasmai prakaṭatā ātmana