Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p12

Vyavahāravṛtti v21.p12

Language
Sanskrit

v21.p12

. pīṭhikā - [bhā. 13] paralaṃcopacāramaṃtareṇāraktādviṣṭāḥ saṃtonyāyaikaniṣṭhatayā vyavahāraparicchettāraste noāgamato laukikabhāvavyavahāriṇa iti bhāvaḥ, adhunā lokottarikān noāgamato dravyavyavahāriṇaḥ pratipādayati, utaradavvaagīyā ityādi uttare lokottare dravye vicāryamāṇā noāgamato dravyavyavahāriṇī'gītā agītārthāḥ te hiyathāvasthitaṃ vyavahāraṃ na kartumavabudhyaṃte, tatastaddravyavyavahāro dravyavyahāra evaṃ bhāvasya yathāvasthitaparijñānalakṣaṇasyābhāvāt dravyaśabdo'trāpradhānavācī, apradhānavyavahāriṇaste ityarthaḥ, gīyāvālaṃcapakkhehiṃ iti, yadivāgītārthā api saṃto ye paralaṃcāmupajīvya vyavahāraṃ paricchidaṃti, te'pi dravyavyavahāriṇo'thavā vinā laṃcāṃ gītārthā api ye mamāyaṃ bhrātā mamāyaṃ nijaka iti pajñeṇa pajñapātena vyavahārakāriṇastepi dravyavyavahāriṇaḥ madhyastharupasya bhāvasyāsaṃbhavāt saṃprati noāgamatī lokottarikāna bhāvavyavahāriṇaḥ prāha ||

piyadhammādaḍhadhammā, saṃviggā ceva vajrabhīrua | suttatthatadubhayaviū anissiyavavahārakārī ya ||
vṛ-priyo dhamrmmo yeṣāṃ te priyadharmāṇaḥ, dharme dṛḍhā dṛḍhadharmāḥ, rājataṃtāditvāt dṛḍhaśabdasya pūrvanipātaḥ, atra caturbhagikā priyadharmāṇo nāmaikeno dṛḍhadharmmā iti prathamo bhaṃgaḥ, no priyadharmāṇo dṛḍhadharmmā iti dvitīyaḥ, apare priyadharmāṇo dṛḍhadharmmāśceti tṛtīyaḥ, anye no priyadharmāṇo no dṛḍhadarmā iti carturthaḥ, atra tṛtīyobhaṃgo'dhikṛto na śeṣā itipratipattyarthaṃ viśeṣaṇāṃtaramāha, saṃvignaḥ saṃvigna nāmottrastāsteca dvidhā, dravyato bhāvataśca, dravyataḥ saṃvignā mṛgāsteṣāṃ yatastato vā bibhyatāṃprāyaḥ sadaivottrastamānasatvāt, bhāvasaṃvignā ye saṃsārāduttrastamānasatayā sadaiva pūrvarātrādiṣvecciṃtayaṃti, kiṃ me kaḍaṃ kiṃ ca mamātthisesaṃ, kiṃsakkaṇijjaṃ na samāyarāmi ityādi, atra bhāvasaṃvignairadhikāraḥ bhāvasaṃvignapratipatyarthameva viśeṣaṇāṃtaramāha, vajrabhīruavadyaṃ pāpaṃ, tasya bhīravaḥ ye cāvadyabhīravaste bhāvasaṃvignā eveti, vajjabhīrugrahaṇena bhāva saṃvignaḥ pratipattiḥ ete ca yathoktaviśeṣaṇena viśiṣṭā api na gītārthatvamṛte bhāvavyavahārakāriṇo bhavatīti, gītārthatvapratipattyarthamāha; sutatthatadubhayaviūsūtraṃca arthaśca tadubhayaṃ cetitacca tat sūtrārthalajñaṇaṃ, ubhayaṃca tadubhayaṃ ca sūtrārthatadubhayānitāni vidaṃtīti sūtrārthatadubhayavidaḥ,
kimuktaṃ bhavati ? sūtraciṃtāyāṃ sūtramarthaciṃtāyāmarthaṃ, tadubhayaciṃtāyāṃ ca tadubhayaṃ, ye vidaṃti, te sūtrārthatadubhayavida iha sūtrārthavedane caturbhagikā, sūtravido nāmaiko no arthavidaḥ, no sūtravido'rthavidaḥ 2 apare sūtravido arthavidopi, 3 anye no sūtravidonāpyarthavidaḥ atra tṛtībhaṃgenādhikārastatrāpi sūtravelāyāṃ sūtravidbhirarthavelāyāmarthavidbhistadubhayavelāyāṃ tadubhayavidbhiriti, sūtrārthatadubhayagrahaṇaṃ || anissiyavavahārakārī ya iti niśrārāgaḥ niśrā saṃjātā asyetiniśrito, naniśrito'niśritaḥ sacāsau vyavahāraśca aniśritavyavahārastaktaraṇaśīlā aniśritavyavahārakāriṇa na rāgeṇa vyavahārakāriṇa iti bhāvaḥ ekagrahaṇe tajjātīyasyāpi grahaṇamitinyāyādanupacitavyavahārakāriṇa ityapidraṣṭavyaṃ tatra upaśrā nāma dveṣaḥ upaśrā saṃjātā asyeti upanito na upanito'nupaśritaḥ sa cāsau vyavahāraśca tatkaraṇaśīlā anupaśritavyavahārakāriṇaḥ na dveṣeṇa vyavahārakāriṇa ityarthaḥ athavā eṣo'nuvarttitaḥ sa na mahyamāhārādikamānīya dāsyatītyapejñā niśrā eṣa madīyaḥ śiṣyo yadi vā pratīcchako'thavāmadīyaṃ mātrādikulametat madīyā vā ete śrāvakā ityapejñā upaśrāśeṣaṃ tathaiva, atrāniśritavyavahārakāriṇa iti diyuktaṃ bhavati ? laṃcopacāranirapejñāvyavahārakāriṇaḥ na rāgeṇa vyavahārakāriṇa iti kimuktaṃ bhavati