Vavahara v21.p123
Vyavahāravṛtti v21.p123
- Language
- Sanskrit
v21.p123
vyavahāra - chedasūtram - 1- 1/14 hānirbhavati, tatorāgadveṣaharṣādīnyeva vṛddhihānimaṃtikaraṇāni; | | punaḥ śiṣyaḥ pṛcchati, nanuyadiprāyaścitta vṛddhi hāniṣu rāgadveṣaharṣādīni vṛddhihānimaṃti karaṇāni tatastāni pratisevakagatāni paramārthato jinā eva tu śabda evakārārtho bhinnakramatvādatra saṃbaṃdhyate, kevalyavadhimanaḥparyāyajñānicaturdaśadaśanavapūrviṇo jānaṃti, kevalādibalāt (bhāvāt); ye punaḥ kalpaprakalpavyavahāriṇastaṃ kathaṃ jānaṃti ? teṣāmatiśayābhāvāt, atrācārya prativacanaṃ, te'pijānaṃti tadupadiṣṭaśrutajñānapramāṇatastathāhi | | te'pi vāstrayamālocanāṃ dāpayaṃtaḥ śrutopadeśānusāresā'vabudhyaṃte: rāgadveṣādyadhyavasāyasthānānāṃ vṛddhiṃ hāniṃ ceti, coyagapucchā bahunāuṃti | | bahuśaḥ śabdaviśeṣiteṣu sūtreṣu bahuśabdo'sti, tamarthato jñātuṃ codakasyapṛcchā, yathā bhagavan teṣu sūtreṣūpāttasya bahuśabdasya kortha ? iti, ācārya āha - tivihaṃ ca hoti bahugaṃ, jahannayaṃ majjhiyaṃ ca ukkosaṃ | jahanneṇa tinni bahugā, ukkoso paṃca culasīyā ||
vṛ-trividha bahukaṃ bhavati, tadyathā jaghanyaṃ madhyamaṃ utkṛṣṭaṃ ca, tatra jaghanyena trīṇi bahūni kimuktaṃ bhavati, jaghanyena yo māsā bahava uktāḥ, utkarṣataḥ paṃcamāsaśatāni caturaśītyadhikāni eteṣāṃ madhye bāni | prāyaścittasthānāni caturādīni yāvat paṃcaśatāni tryaśītya adhikāni tāni madhyamataḥ | | saṃprati yathā prāyaścittaṃ dīyate, tathā bhaṇanīyaṃ; tatra māsādārabhya yāvat ṣaṇmāsāstāvat sthāpanārīpaṇā vyatirekeṇāpi sūtreṇaiva dīyate, tataḥ parāṇi tu yāni saptamāsādīni prāyaścittāni madhyamāni, utkṛṣṭaṃ yat prāyaścittaṃ tat sthāpanāropaṇa prakāreṇaiva dīyate, iti tat pratipādanārthamidamāha -
ṭhavaṇā saṃcayarāsī, māṇāipabhūyakittiyā siddhā |
diṭhā nisīha nāme savvevi tahā anāyā
vṛ- sthāpyate iti sthāpanā vakṣyamāṇenāropaṇāprakāreṇa śuddhī bhūtebhyaḥ saṃcayamāsaṃbhyo ye śepā māsāsteṣāṃ pratiniyatadivasaparimāṇatayā vyavasthāpanaṃ; tābhyāṃ sthāpanāropaṇābhyāṃ saṃcayana-saṃkalanaṃ saṃcayaḥ, kimuktaṃ bhavati ? ṣaṇṇāṃ māsānāmupari pratisevanāyāṃ kṛtāyāṃ kutopi māsāt paṃcadaśa rātriṃdivasāni kutopi daśa kutopi paṃca gṛhītvā sthāpanāropaṇāvidhānena paṇmāsapūraṇaṃ saṃcayaḥ | | tathā rāsitti eṣa prāyaścitarāśiḥ, kuta utpadyate ? iti vaktavyaṃ, tathāmānāni prāyaścittasya vaktavyāni, yathā prathama tīrthakṛtastīrthe prāyaścittamānaṃ saṃvatsaraḥ, madhyamānāmaṣṭa māsāḥ, caramasya paṇmāsāḥ tathā prabhavaḥ prāyaścittadāne svāminaḥ kevaliprabhṛtayo vaktavyāḥ | | tathā kattiyāsiddhā; iti kiyaṃtaḥ khalu prāyaścittabhedāḥ siddhā iti vaktavyaṃḥ, tathā ete sarvepi prāyaścittabhedā dṛṣṭā niśīthanāmni adhyayane na kevalamete, kiṃtu tathā sarvepyanācāra aticāra atikramādayo niśīthanāmni dṛṣṭāḥ, eṣa dvāragāthāsaṃkṣepārthaḥ | saṃprati pratidvāraṃ vyāsārtho bhaṇanīyastatra yān prati sthāpanāropaṇe kriyete tānupadarśayatibahupaḍisevī soyo, vi agīto aviya apariṇāmovi |
,
ahavā atipariṇāmo tappaccaya kāraṇe ṭhavaṇā ||
bṛ- iha prāyaścittapratipattāraḥ puruṣā ime tadyathā, gītārtho'gītārthaḥ pariṇāmako'pariṇāmako'tipariṇāmakaśca, tatyaḥ prāyaścitapratipattā bahūnāṃ māsikasthānānāṃ pratisevī ekasmin hi māsike sthāne pratisevite prāyo na sthāpanāropaṇāvidhistato bahusevītyuktaṃ sopi ca gīto'gītārthaḥ || gītārthe hi prāyaścittapratipattarica bahuṣvapi māseṣu pratiseviteṣu na sthāpanāropaṇe kriyete, tasya gītārthatayā tābhyāṃ
Linked texts (1)
- Vavahāra — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit