Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p16

Vyavahāravṛtti v21.p16

Language
Sanskrit

v21.p16

pīṭhikā - [bhā. 24] . [bhā.24] nikkāraṇaṃpaḍisevī kaje niddhaṃdhasoaṇavekyo |
desaṃvāsavvaṃ vāguhissaṃdavvaoese || vṛ-yo niṣkāraṇe kāraṇamaṃtareṇa pratisevī, akṛtyapratisevanaśīlaḥ, kajjeniddhaṃdhasotti atra apiśabdo'nukto'pi gamyate sāmarthyāt, tato'yamarthaḥ kārye'pi tathāvidhe samutpanne niddhaṃdhaso deśīvacanametat akṛtyaṃpratisevamānonāraṃbhādhikatāraṃbhavirādhyamāna prāṇyanukaṃpāpara ityarthaḥcasamuccaye sacabhinnakramo'napekṣaścetyevaṃ yojanīyaḥna vidyate'pekṣāvairānubaṃdhomevirādhyamānajaṃtubhiḥsahabhaviṣyati saṃsāro vādīrdhatara ityevaṃrupāyasyā'sāvanapekṣaḥ hā duṣṭukṛtaṃmayeti paścādanutāparahitaitibhāvaḥ tathāyaḥ pratisevitvādeśaṃ gṛhayiṣyāmi kiṃcin mātramālocayiṣyāmi na sarvamiti bhāvaḥ savvaṃvatti sarvaṃ vā gṛhayiṣyāmi na kiṃcidālocayiṣyāmītyartha iti ciṃtayati, ciṃtayitvā ca tathaiva karoti eṣa dravyato veditavyaḥ kiṃvānetyataāha - [bhā.25] so vihuvavahariyavvo, anavatthāvāraṇaṃtadanneya |
ghaḍagāratullasīlo anuvaraosannamajhatti || . vṛ-so'pyanaṃtaroktasvarupo dravyavyavahartavyo, vyavaharttavyameva kiṃ kāraṇamata āha, anavatthā vāraṇaṃtadanneya iti tasmin vyavahriyamāṇe anavasthāvāraṇaṃ bhavati, tadanye ca niṣiddhā jāyaṃte kimuktaṃ bhavatisopyanavasthāyāmāpunarakṛtyaṃkārṣīt,tadanyecataṃtathāpravartamānaṃdṛṣṭvāmātathāpravṛtikāpuriti, saca vyavahartumiṣyamāṇaḥ pūrvameva vaktavyo, yathā ālocaya mahābhāga svakṛtamaparādhamanālocitā'pratikrāṃto hi dīrdhasaṃsārabhāgbhavatīti, evaṃ ca bhaṇyatā yo jñāyate pratipatsyate śikṣāvacanaṃ pratipadya cākṛtyakaraṇāt virato viramya canabhūyaḥ pratisevīti, yastu tathā bhaṇyamānopinasamyagakṛtyakaraṇāduparamate,so'nuparatoghaṭakāratulyaśīlaḥ kuṃbhakārasaśasvabhāvo'vasannamadhyodraṣṭavyo natuvyavaharttavyaḥ, athako'sau kuṃbhakāro yatsaśasvabhāvaḥ sannavyavahartavyaḥ ? ucyate, kuṃbhakārasālāe sāhū ṭhiyā tattha āyarieṇa sāhū vuttā ajo ? esukaṃbhagārabhāyaṇesu appamādī bhavejjāha, mā bhaṃjihaha tatya pamādī cellagokuṃbhagāramāyaṇaṃbhaṃjiūṇamichāmidukkaḍaṃbhaṇaievamabhikkhaṇaṃ dine dine,tatosokuṃbhagāroruṭho, taṃcellagaṃ kiyāḍiyāeghetuṃsīsekhaḍukokko nāmaṭollato micchāmi dukkaḍaṃbhaṇai cellaobhaṇada, kiṃmamaṃ niravarāhaṃ piṭṭesi ? kuṃbhagārobhaṇai, bhāṇagāṇitaebhaṃgāṇicennaobhaṇai, micchādukkaḍaṃ kayaṃ kuṃbhakāro bhaṇaimaevi micchādukkaḍaṃkayaṃ, natthikammabaṃdhomamatava pahāraṃdeṃtassa, eso kuṃbhagāramicchādukkaḍasarisa micchādukkaḍo avyavahariyavyo, tadevaṃ tahaya āhacceti vyākhyātaṃ saṃprati piyadhamme ya bahusue ityasya vyākhyānamāha - [bhā.26] piyadhammojāvasuryavavahāranā ujesamakkhāyā|
savvevi jahādiṭhṭhā vavahariyavvā yatehoti || . . vṛ- ihādyaṃtagrahaṇe madhyasyāpi grahaṇamiti nyāyāt, piyadharmabahuśrutagrahaṇe tadaṃtarālavartināmapi dṛḍhadharmādīnāṃgrahaṇaṃ, tataḥ priyadharmaṇaārabhyayāvat śrutaṃsūtrārthatadubhayavidaitipadaṃtāvatyevyavahārajñā vyavahāraparichedakartāraḥ prāksamākhyātāste sarve'pi yathodṛiṣṭā yathoktasvarupā vyavahartavyā bhāvavyavahartavyā bhavaṃti, pratyetavyā iti śeṣaḥ, priyadharmāditayā sūtrārthatadubhayavittayā ca teṣāṃ prajñāpanīyatvātaitivyavahāraḥ prāyaścisvyavahāra ābhavatsacittādivyavahāraścatatradvividhe'pivyavahāre