Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p173

Vyavahāravṛtti v21.p173

Language
Sanskrit

v21.p173

vyavahāra - chedasūtram-1- 1/14 atrāntare anyatṣāṇmāsikamāpannastatparipūrṇamāropyate | prākṛtāścaśeṣībhūtāḥ paṭa divasāḥ tyajyante etanniranugrahakṛtsnaṃ | iti | [bhā.496] coeirāgadose dubbalabalieva jāṇaecakkhū |
bhinne khaṃdhaggimmiya, māsa caṭamāsieceḍe || vṛ- paraścodayati, yūyaṃ rāgadveṣavantastathāhi yasya ṣaṇāṃ māsānāṃ ṣaṭsu divaseṣu śeṣībhūteṣvanyat pāṇmāsikamāpannaṃ paṭsudivaseṣuparisamāpyate | tasya durbalasyopari rāgoyato yūyaṃ jānītha eṣa balikaḥ sansukhaṃvinayavaiyāvṛtyaṃ karoti | yasyapunaḥ pūrvaprasthāpitaṣaṇmāsānāṃpañcasumāseṣucaturviṃśatau divaseṣu vyūḍheṣuṣaṭ divasāḥ śeṣībhūtā jhoṣitāḥ || anyatpāṇmāsikamāropitaṃ, tasya baliṣṭhasyoparividveṣaḥ | atrāpi jānītha yathaiṣa tapaḥkṛśaśarīro nāsmākaṃ śaknoti vaiyāvṛtyaṃ kartuṃ tasmāddīyatāmasya niranugrahaprāyaścittamiti | evaṃbhavantaḥkurvantonūnaṃcakṣurmelaṃkurutha |cakṣurmelo nāmayadekaṃcakṣurunmīlayati| aparaṃ nimīlayati | evamekaṃ sānugrahaprāyaścittadānena jīvāpayatha | aparaṃ niranugrahaprāyaścittadānena mārayatheti | atrācārya āha bhinnetyādi paścārddha bhinno nāma tatkālamaraṇinirmanthanena navodito'gniḥsa yathā mahati kāṣṭādike prakṣipte taddagdhumasamartho bhavati, śīghraṃca vidhyāyati, sa eva ślakṣṇakāṣṭachagaṇādicūrṇādiṣu stokaṃ prakṣipyamāṇeṣu krameṇa prabala upajāyate |skandhāgnimimahatkāṣṭaṃprajvalyāgnirūpatayā pariṇamitaḥ sa mahatyapi kāṣṭādike prakṣipte taddagdhuṃ samartho bhavati | prabalaḥ prabalataracopajāyate | evaṃ durbalasya ṣaṭsu māseṣu pūrvaprasthāpiteṣu bahuṣu vyūḍheṣu ṣaṭsu divaseṣu śeṣībhūteṣu yadi vā ṣaṭsu māseṣu pūrvasthāpiteṣu ṣaṭsu divaseṣu vyūḍheṣu yadanyat pāṇmāsikaṃ tapaḥ pṛthig dīyate | tataḥ sabhinnā'gniriva viṣīdati dhṛtisaṃhananābhyāṃ balīyānitina vidrāti na ca viṣādamupagacchati, skandhāgniriva | tathā dvau ceṭau, tadyathā-māsajātaścaturmāsajātaśca tatra yadi māsajātasya ceṭasya caturmāsaceṭāhāro dīyate, tadā so'jīrṇena vidrāti, caturmāsajātasyāpi yadi māsajātavadāhāro dīyate, tadā sa tenāhāreṇa nātmānaṃ sandhārayitumalaṃ | evaṃ yo durbalastasya yadi baliṣṭhaṃ prāyaścittaṃ dīyate, tadā sa vidrāti durbalatvāt māsikaceṭakavat, baliṣṭhasyāpiyadidurbalaprayāścittaṃdīyate, tadāsatāvatānaśuddhimāsādayatītyaśuddhayā viṣīdati | tato yathā bhinnāgnau stokamindhanaṃ skaṃdhāgnau prabhūtamindhanaṃtathā māsajāteceṭestokamāhāraṃ, caturmāsajāteprabhūtamāhāraṃprayacchatonarāgadveṣavattāyogyatānurūpapravṛtteḥ | tathāṭurbale baliṭheca yathoktarūpaṃ prāyaścittaṃ dadānāna vayaṃ rāgadveṣavaṃta iti ukta ubhayatarakaḥ | __ idānīṃ ātmatarakādayovaktavyāḥ | paramubhavatarasaśo'nyatara itisaevotkrameṇa prathamatobhaṇyate| tasya svarūpamidamyathā ekena skandhena dvekāpotyau yugapat voḍhuṃ na śaknoti tathā so'pyanyatarakaḥ prāyaścittavaiyāvṛtye yugapatkartuṃ na śaknoti | sa ca saṃcayitamasaṃcayitaṃ vā prāyaścittamāpanno'tha ca tadā gurūṇāmanyo vaiyāvṛtyakaro na vidyate | tatastadāpannaṃ prāyaścittaṃ nikṣiptaṃ kriyate | etena yaduktamadhastāta nikṣiptamititadbhāvitamavaseyaṃ |gurūṇāṃvaiyāvṛtyaṃ kāryatatacca vaiyāvṛtyaṃ kurvan yadīndriyādibhiranyadāpadyate tatsarvaṃ jhoṣyate yadā tu vaiyāvṛtyaṃ samāptaṃ bhavati, tadā tatprag nikṣiptaṃ prāyaścittamutkṣipyate | tacca vahana yadīndriyādibhiranyadāpadyate tadanena vidhinā dātavyaṃ || [bhā.497] sattacaukkā ugdhāiyāṇa paṃceva hoti anugghāyā |
paṃca lahupaṃca gurugā, gurugā punapaṃcagā tinni ||