Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p19

Vyavahāravṛtti v21.p19

Language
Sanskrit

v21.p19

vyavahāra - chedasūtram-1tadanaṃtaraṃ yato nimittātprarupaṇātapṛthaktvaprarupaṇābāhulyaṃ kimuktaṃbhavati yato nimittātpratisevanātaḥ saṃyojana prāyaścittamāropaṇā prāyaścittaṃ parikuṃcanā prāyaścittaṃ ca pṛthagupapadyate tad vaktavyaṃ tato'nayoḥ kalpādhyayanavyavahārādhyayanayorviśepo nānātvaṃ vaktavyaṃ, tadanaṃtaraṃ tadarhā prāyaścittārhā parṣada vācyā tataḥsūtrārthaḥ eva dvāragāthāsaṃkṣepārthaḥ, vyāsārthaṃtupratidvāraṃvakṣyati, tatraniruktadvārapratipādanārthamāha | [bhā.35] pāvaṃ chiṃdaijamhā, pāyacchittaṃtubhannaetenaṃ |
pāeṇa vā vicittaṃ, visohaetenapacchittaṃ || vṛ- yasmāt śodhirupovyavahāro'parādhasaṃcitaṃ pāpaṃ chinatti vināśayati, tena kāraṇena saprāyaścittaṃ bhaṇyate, pṛṣodarāditvādiṣṭarupasiddhiḥ, athavā prāyo'parādhamalinaṃ cittaṃ jīvamatra cittaśabdena cittacittavatora'bhedopacārāt jīvo'bhidhīyate, tathā cāha cūrṇikṛt citta iti jīvasyākhyeti viśodhayatyaparādhamalarahitakotitene kāraṇenaprāyaścittaṃ,prāyaḥprāyaṇacittaṃyathāvasthitaṃbhavatyasmāditi prāyaścittamitivyuptatteḥ, gataṃ niruktadvārabhidānīṃ bhedadvāra pratipādanārthamāha || bhā.36] paḍisevaṇāya saṃjoyaṇāya ārovaṇā yabodhavvā |
paliuṃcaṇā cautthī pāyacchittaṃcauddhā u || vṛ- pratipiddhasya sevanā pratisevanā, akalpyasamācaraṇamiti bhāvaḥ, ca samuccaye, saṃyojanā śayyātararājapiṃḍādibhedabhinnā'parādhajanitaprāyaścittānāṃ saṃkalanākaraṇaṃ, āropyate iti āropaṇā prāyaścitānāmuparyuparyāropaṇaṃ, yāvat ṣaṇmāsāḥ, parato varddhamānasvāmitīrthe āropaṇāyāḥ pratiṣedhāt, parikuṃcanaṃ parikuṃcanā gurudoṣasya māyayā laghudoṣasya kathanaṃ yathā sacittaṃ pratipevya mayā acittaṃ pratiṣevitamityāhati eṣāpratisevanād ārabhya gaṇyamānācaturthī, evametat prāyaścittaṃ caturddhā bhavati, tatra yathoddeśaṃ nirdeśa iti nyāyatprathamataḥ pratiṣevaṇocyate, pratiṣekṇā pratiṣevakapratiṣevyavyatirekeṇa nopapadyate, sakarmakakriyāyāḥ kartukarmavyatirekeṇāsaṃbhavāttatastrayāṇāmapiprarupaṇāṃ cikīrṣuridamāha [bhā.37 paḍisevaoyapaḍisevaṇāya paḍiseviyavvayaṃceva |
eesiṃtupayāṇaṃpatteyaparuvaṇaṃvocchaṃ || vṛ- pratiṣiddhaṃ sevate iti pratiṣevakaḥ, pratiṣevakaḥ pratiṣevaṇakriyākārī, ca samuccaye pratiṣevaṇā akalpyasamācaraṇaṃ, pratiṣevita vyamakalpyanīyameteṣāṃ trayāṇāmapi padānāṃ pratyekaṃ prarupaṇāṃ vakṣye pratijñāmeva nirvāhayati || [bhā.38] paḍisevao sevaṃto, paḍisevaṇamūlauttaraguṇeya |
paḍiseviyavvadavvaṃruvivva siyā aruvivva || vṛ-pratiṣevakonāmākalpaṃsevamānaḥpratiṣevanā akalpyasamācaraṇaṃsācadvidhā mūlauttaraguṇeya iti guṇaśabdaḥ pratyekamabhisaṃbadhyate, mūlaguṇaviṣayā uttaraguṇaviṣayā ca, yacca kārya samācaryamāṇaṃ mūlaguṇapratighāti uttaraguṇapratighāti vā tat pratiṣevitavyaṃ tacca dravyaṃ paryāyā vā, tatra paryāyā dravya evāṃtarbhūtāvivakṣitābhedābhāvāditi dravyaṃdraṣṭavyaṃ, tathā cāha, dravyaṃ tacca syāt kadācit rupi ādhākāṃdyodanādi vā vikalpa arupi vā ākāśādi tadapi hi mṛṣāvādādiviṣayatayā bhavati, kadācita pratipevanīyaṃ, iha pratiṣevaṇāmaṃtareṇa na pratiṣevakasya siddhi napi pratiṣevanīyasya, tataḥ pratipevaṇāyā viśeṣaṇaḥ prarupaṇāmāha ||