Vavahara v21.p200
Vyavahāravṛtti v21.p200
- Language
- Sanskrit
v21.p200
tatra upadeśapradānamanuśiṣṭiḥ, stutikaraṇaṃ vā anuśiṣṭiḥ | tatra yat ātmānamātmanā anuśāsti sā ātmānuśiṣṭiḥ | yatpunaḥ parasya pareṇa cānuśāsanaṃ sā parānuśiṣṭiḥ | tatrodāharaṇam- campāyāṃ nagaryāṃ subhadrā sā hi sarvairapi nāgarikajanairanuśiṣṭā | yathā dhanyāsi tvaṃ, kṛtapuṇyāsi tvamiti | yatpunarātmānaṃ paraṃ cānuśāsti, sā ubhayānuśiṣṭiḥ | tathā anācāre kṛte sati yat sānunayopadeśadānameṣa upālambhaḥ | so'pi trividhastadyathā-ātmani pare tadubhaye ca | tatra yadātmānamātmanaivopālabhate | yathā tvayedaṃ kṛtaṃ tasmāt samyak sahasveti sa ātmopālambhaḥ | pareṇācāryādinā yadupālambhanaṃ sa paropālambhaḥ | tatrodāharaṇaṃ-mṛgāvatirdevī sā hi āryacandanayā akālacāriṇīti kṛtvā upālabdhā | ubhayopālambhano nāma yatpunaḥ prathamata ātmānamātmanopālabhate paścādācāryādinā pareṇopālabhyate | yadi vā guruṇopālabhyamānastat guruvacanaṃ samyak pratipādyamānaṃ pratyuccarati | eṣaubhayopālambhaḥ | tathā upagrahaṇamupagrahaḥ upaṣṭaṃbhakaraṇamityarthaḥ | so'pitrividhastadyathā, ātmopagrahaḥ paropagraha ubhayopagrahaśca | tatra yadātmana upaṣṭambhakaraṇaṃ, sa ātmopagrahaḥ | yatpunaḥ paramupagṛhṇāti sa paropagrahaḥ | ātmanaḥ parasya copaṣṭambhakaraṇamubhayopagrahaḥ | upagrahaśca svarūpato dvidhā dravyato bhāvataśca | atra caturbhaṅgikā-dravyato nāmaika upagraho na bhāvataḥ | bhāvata eko na dravyataḥ | eko dravyatī bhāvato'pi | eko na dravyato nāpi bhāvataḥ | atra caturthobhaṅgaḥ śūnyaḥ | tṛtīyabhaṅge udāharaṇamācāryaḥ tathā uktāneva dṛṣṭāntānupadarśayatianusaṭṭhīe subhaddā uvālaṃbhaṃmiya migāvatī devī |
"
āyario dosu uvaggaho ya savvattha vāyario ||
vṛ- anuśiṣṭau parānuśiṣṭāvudāharaṇaṃ subhadrā, upālaṃbhaṃ paropālaṃbhe udāharaṇaṃ mṛgāvatirdevī | ete ca yudāharaṇe prāgeva bhāvite | parasyadravyabhāvayorviṣeya upagrahe udāharaṇamācāryaḥ | sa hi dravyamannapānādi dāpayati, bhāvataḥ pratipṛcchādikaṃ karoti | athavā dosu uvaggayatti yadddvayoḥ pārihārikānupārihārikayorupagrahe ācāryo vartate tasmāt paropagrahe ācārya udāharaṇaṃ | athavā sarvatra anuśiṣṭau upālambhe upagrahe ca udāharaṇamācāryaḥ | yataḥ sa pārihārikasyānupārihārikasya samastasyāpi gacchasyānuśiṣṭyādīni karotīti | samprati trividhāmapyanuśiṣṭiṃ bhāvayati-
daṃḍasulabhaṃmiloe, mā amatiṃ kuṇasu daṃḍitomitti |
esa dulaho hudaṃḍo, bhavadaṃḍanivārao jīva || avi pahu visohio te, appānāyāra mailio jīva | appa pare ubhae anusaṭṭī thuiti egaṭṭā ||
vṛ- daṇḍaḥ sulabho yatrāsau daṇḍasulabhastasmin loke | e jīva mā evaṃrūpāmamatiṃ kumatiṃ kuryāḥ yathāhamācāryeṇa prāyaścittadānato daṇḍito'smīti yata eṣa prāyaścittadānarūpo daṇḍo durlabhaḥ | kasmāt durlabha ityāha-bhavadaṇḍanivārakaḥ nimittakāraṇahetuṣu sarvāsāṃ vibhaktīnāṃ prāyodarśanamiti nyāyāt | hetau prathamā | tato'yamarthaḥ yata eṣa daṇḍo bhava eva saṃsāra eva duḥsahaḥ duḥkhātmakatvāt | daṇḍo bhavadaṇḍastasya nivārako bhavadaṇḍanivārakaḥ tasmāt durlabhaḥ api ca hu niścitaṃ he jīva te ātmā anācāramalinaḥ prāyaścittapratipattyā viśodhito bhavati | tasmāt na daṇḍito'smīti buddhirātmani paribhāvayitavyā | kintūpakṛto'hamanupakṛtaparahitakāribhirācāryairiti cintanīyamiti | evama munollekhena ātmani parasmin ubhayasmiṃścānuśiṣṭiranugantavyā | ātmani sākṣādiyamuktā etadanusāreṇa parasminnubhayasminnapi ca sā
Linked texts (1)
- Vavahāra — Bhadrabāhu, Ardhamāgadhī Prakrit