Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p23

Vyavahāravṛtti v21.p23

Language
Sanskrit

v21.p23

vyavahāra -chedasūtram-1vṛ-vyavahāraḥ pradhānānayāṃvyavahāranayastasyamatena ātmāśubhamaśubhaṃvākarmakṛtvātasyaphalaṃbhavāṃtare samanubhavatianuyāyidravyābhyupagamātaitietasmātkāraṇādvainayikemithyāṭaumithyātvāpagamāyakathanaṃ saddharmopadeśastatpariṇatīca mithyātvāpagamaiti mithyātvaśādhakatvātte trayo'pivyavahāranayāḥ śuddhā visesaṇemāhu micchatamiti, viśeṣyate parasparaṃ paryāyajātaṃ bhinnatayā vyavasthāpyate aneneti viśepaṇamṛjusūtrādinayastasmin prarūpyamāṇe kṛtavipranāśādidopāśaṃkāto'dhikataraṃmā jaṃtavo mithyātvaṃyāsu ritina tanmatānusāreṇa vainayike'pikā saddharmadeśanāpravṛttistadabhāvācca na mithyātvaśuddhiriti na te śuddhāḥ, ramabhyupagama paratvāt uparatināstucatvāraḥ śuddhā naiścayikatvāt tat śuddhāśuddhanayalakṣaṇamadhikṛtya yatprādvitīyaṃvyākhyānaṃ kṛtaṃsavvanayāṇaṃ asuddhāṇamititatpradarśayannāha [bhā.50] saṃkappā ītiyayaṃ avisuddhāṇaṃnuhoiunayāṇaṃ |
iyarebāhiravatthu, necchaṃtāyā jato hiṃsā || vṛ-ihasaṃkalpaśabdena nasaṃraṃbha upalakṣyateparyāyatvātsaṃkalpāditritayamitiko'rthaḥ saṃraṃbhāditritayaṃ saṃraṃbha samāraṃbhāraṃbalakṣaṇaṃ aviśuddhānāmeva tu revakārārtho bhavati, nayānāṃ matena jñātavyamiti śeṣaḥ, vyavahāraparatayā teṣāṃ matena tritayasyāpi saṃbhavāt itare śuddhaṛjusūtrādayo hiṃsāvicāraprakrama bāhyavastunecchaṃti, nābhyupagacchaṃti na bāhya vastugatāṃ hiṃsāmanumanyate iti bhāvaḥ, ya tastanmatenātmaiva tathādhyavasāyaparikalpito hiṃsāna bāhyamanuṣyādiparyāyavināśanamāyāyathācevauhiṃsetivacanāttataḥ saṃraṃbha eva hiṃsā na samāraṃbhonapyāraṃbha iti, na śuddhanayānāṃ saṃraṃbhādi tritayaṃ, sāṃpratamasyāmeva sā puna na atikrame ityādikāyāṃ gāthāyāṃ yatra mūlottaraguṇapratisevanā yā viparyayeṇopanyasanamakāri tatra kāraṇamākṣepapurassaramupanyasyannāha - [bhā.51] coeikimuttaraguṇā, puvvaṃ bahuovagalahuyaṃca |
atisaṃkiliṭhabhāvo, mūlaguṇesevatepacchā || vṛ- codayati praśnayati śiṣyo, yathākamittaraguṇā uttaraguṇa pratisaṃvanā pūrvamuktā yathoddeśaṃnirdeśa itinyāyādhipūrvamūlaguṇapratisevanāvaktumucitatibhāvaḥ atrottaramāha bahavaḥ uttaraguṇāḥ,stokāmūlaguṇā stathā laghuśīghramuttaraguṇānāṃ sevakaḥ pratisevakaḥ,tato atasiṃkliṣṭabhāvaḥ san paścātamūlaguṇān sevate pratisevate itikhyāpanārthaṃ; viparyayeṇopanyāsa iha prāyaścittaṃ mukhyavṛttyāviśādhistathācāparādhaṃvidhāya viśuddhamanaso guru samakṣaṃ vadaṃti, bhagavannamukasyā'parādhasya prayacchata prāyaścittamiti, pratisevanāpyūpacārāta kadācita prāyaścittaṃ,tathā cāparādhe kṛtevaktārobhavaṃti,samāpatitamasmākamadya prāyaścittamiti, tatra yathopacārataḥ pratisevanāprāyaścitta mucyate, tathopapādayannāha - [bhā.52] paḍiseviyaṃmidijjai, pacchittaṃiharahāupaḍisahe |
tena paḍisevaṇavviya pacchittaṃ vimaṃdasahā || vṛ-pratisevitepratipiddhaseviteyasmātprāyaścittaṃdīyate, itasthāpratipiddhāsevanamaṃtaraṇapratiṣedhaḥ prāyaścittasya,tataḥ pratisevanāprāyaścittasya nimittamitikāraṇe kāryopacārāt pratisevanaiva prāyaścittaṃ pratisevanārūpaṃprāyaścitamidaṃdaśadhā, daśaprakāraṃtāmeva daśaprakāratāmupadarśayati - [bhā.53] āloyaṇa paḍakimaṇe, mīsavivegetahāviurasagge |
tavacchaṃya mūla aṇavaṭhiyāya pāraṃcieceva ||