Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p271

Vyavahāravṛtti v21.p271

Language
Sanskrit

v21.p271

āsannāto lahuyo dūraniyattassa gurataro daṃḍo | coyagasaṃgāmadugaṃ niyaṭṭakhisaṃta anugdhāyā ||
vṛ- saṃyatyā āsannātpradeśānnivṛtte laghuko daṇḍaḥ catvāro laghumāsā daṇḍa ityarthaḥ | dūrānnivṛttasya gurutaraścatvāro gurumāsāḥ evamācāryeṇa prarūpite codakaḥ praśnayati | tatra caudakācāryanidarśanaṃ saṅgrāmadvikaṃ nidarśanaṃ, taṃ ca bhagnapratijñaṃ nivṛttaṃ pratyāgataṃ santaṃ ye khiṃsaṃtitti hīlayanti teṣāmudghātāścatvāro gurukā māsāḥ prāyaścittamityuttarārdha saṃkṣepārthaḥ | idānīmetadevottarārdhaṃ vivarīṣuḥ prathama-taścodakavacanaṃ bhāvayati | [bhā. 829] diṭṭaṃ loe āloyabhaṃgi vaṇieya avaniyaniyatto | avarāhe nāṇattaṃ na royae kena yaṃ tujjhe ||
vyavahāra - chedaṃsūtram - 1-1/25
vṛ- prāguktācārya prarūpaṇānantaraṃ paraḥ praśnayati | nanu saṃvatyāḥ pratyāsannātpradeśātpratinivṛttasya gurutareṇa daṇḍena bhavitavyam | dūrātpratinivṛttasya laghutareṇa, na caitadanupapannaṃ yato loke'pi dṛṣṭaṃ tathā hyekasya rājño nagarama paro rājā veṣṭayitukāmaḥ samāgacchati | taṃca samāgacchantaṃ śrutvā nagarasvāmī bhaṭān preṣayati | yathā yūyaṃ tatra gattvā yudhyadhvamiti | tatraiko bhaṭaḥ parabala miti prabhūtamālokya darśanamātra eva bhagnaḥ pratyāgato'nyo yudhdhvā cirakālaṃ sajātavraṇo bhagnaḥ samāgataḥ | aparaḥ parabalena sahāyudhvā sañjātavraṇa eva bhagnaḥ pratinivṛttaḥ | tatraiṣāṃ bhaṭānāṃ madhye yaḥ ālokabhaṅgī darśanamātrato bhagnaḥ pratinivṛttastasya bahutaro'parādhaḥ | yaḥ punaḥ sañjātāvraṇo yaścāvraṇita etau dvāvapibhagnau santau pratinivṛttāvityaparādhinau kevalamālokabhaṅgayapekṣayā'lpatarāparādhau, dūrātpratinivṛttatvāddevaṃ loke dūrāsannabhedenāparādhe 'nānātvamidamupalabdham' | tata eva dṛṣṭāntabalena yanmayoktaṃ saṃyatyāḥ pratyāsannātpradeśātpratinivṛttasya bhūyān daṇḍo dūrāt pratinivṛttasyālpatara iti tataḥ kena kāraṇena yuṣmabhyaṃ na rocate | sūrirāhaakkhayadeha niyattaṃ bahudukkhabhayeṇa jaṃsamāṇeha |

eyamahaṃ na royati ko te viseso bhave ettha ||
vṛ- yadbahu duḥkhabhayena parabalena saha yudhyamānasya prabhūtaduḥkhaṃ maraṇaparyavasānaṃ bhaviṣyatīti bhayenākṣatadehaḥ san nivṛttaḥ pratinivṛtto'kṣatadehanivṛttastaṃ samānaya etanmahyaṃ na rocate viṣamatvāttathāhi sarvathā atrākṣatacāritraḥ pratinivartate kintu kṣatacāritrastato'pyatra sa upanyasanīyo yo'dhikṛtadātikena sahasamānatāmavalambate, na cāsau tatheti para āha-yadeṣa dṛṣṭāntastava na bhāsate tataḥ ko'trāsmina vicāre tava viśeṣo bhaveta viśiṣṭo dṛṣṭāntaḥ syātsūrirāha

eseva yadito purarohe jattha vāriyaṃ rannā | māṇīha tatthaniyaṃte dūrāsanne ya nāṇattā ||
vṛ- eṣa eva bhavadupanyasto dṛṣṭāntaḥ purarodhe sati draṣṭavyo yatra purarodhe rājñā vāritaṃ tathā mā ko'pi purānniryāsīditi tatraivaṃ nivārite tatra nirgacchati | dūrāsannācca pratinivṛtte yathā nānātvamaparādhaviṣayaṃ tadihāpi yojanīyam | tadyathā-paracalena nagararodhe kṛte rājñā paṭahena ghoṣitaṃ yathā yo nagarānniryāsyati sa mayānirgrāhya iti | tataḥ ko'pi nirgatya āsannātmatinivṛtto'paro dūrāttatra yathaitayorāsannātpratinivṛttasyālpataro rājñā daṇḍo dūrātpratinivṛttasya bahutara evaṃ yo dūrātsaṃyatyāḥ pratinivṛttastasya garīyān bhāvadoṣa iti caturgurukamāsannātpratinivṛttasya tvalpīyān bhāvadoṣa iti caturlaghu |