Vavahara v21.p297

v21.p297

paḍivesiya rāyāṇo sīumiṇaṃ paribhavenahasihiṃti |
thīnijjito pamatto vāvirajjuṃpi pelejjā ||
vṛ- prātiveśikā nāma sīmāntaravartinaḥ pratyarthino rājāna idaṃ śrutvā paribhavena paribhavotpādanabuddhyā hasiṣyanti | na kevalaṃ hasiṣyanti kintu strīnirjitaḥ pramatta eṣa iti jñātvā rājyamapi prerayiṣyanti gṛhṇīyurityarthaḥ | | [bhā. 935 ]
dhittesiṃ gāmanagarāna jesiṃ itthī panāyagā | teyā vi dhikkayā purisā je itthīṇa vasaṃgayā ||
vṛ- dhig nindāyāṃ, teṣāṃ grāmanagarāṇāṃ yeṣāṃ strī praṇāyikā prakarṣeṇa svatantratayā nāyikā | atra dhiga yoge dvitīyā prāptāvapiṣaṣṭhīprākṛtatvāt | tathā te'pipuruṣā dhikkṛtā dhikkāraṃ prāptavantoye strīṇāṃ vaśamāyattatāṃ gatāḥ | tathā

'itthīto balavaṃjattha gāmesu nagaresu vā | so gāmaṃ nagaraṃ vāpi, khippameva vināssaraṃ ||'
vṛ- yatra grāmeṣu nagareṣu vā striyo balavatsaḥ sa grāmo nagaraṃ vā kṣiprameva vinaśyati | bahuvacanenāpakramyopasaṃhārī jātī bahuvacanamekavacanaṃ ca bhavatīti jñāpanārthaḥ | evamukte rājā purodhā vā evaṃ manasi sampradhārayet yathā 'nāsmākaṃ grāmeṣu nagareṣu vā striyo balavatya' iti | tata āha

itthīto balavaṃtattha gāmesuya nagaresuya,
anassā jatthahesaṃti, apavvaṃmiya muṃḍaṇaṃ ||
vṛ- tatra teṣu grāmeṣu nagareṣu vā striyo valavatyo yatra anaśvā heṣaṃti, aparvaṇica śiromuṃḍanaṃ, etena rājño haya heṣitaṃ prakaṭīkṛtaṃ purodhasaścaśiro muṃḍanaṃ, atha kathametadamātyena jñātamityata āha sūyaga tahānu sūyaga paḍisūyaga savvasūyagā caiva |

purisā kayavittīyā vasaṃti sāmaṃtarajjesu ||
vṛ- tasyāmātyasya puruṣāḥ kṛtavṛttayaḥ kṛtājīvikā ścatasṛṣu dikṣu cārajñānārthaṃ sāmantarājyeṣu prātiveśakarājyeṣu vasanti | tadyathā-sūcakā anusūcakāḥ pratisūcakāḥ pratisūcakāḥ sarvasūcakāśca | tatra sūcakāḥ sāmantarājyeṣu gatvā antaḥpurapālakaiḥ saha maitrīṃ kṛtvā yattatra rahasyaṃ tatsarvaṃ jānanti | anusūcakā nagarābhyantare cāramupalabhante, prati sūcakānagaradvārasamīpe alpavyāpārā avatiṣṭhaṃti, sarvasūcakāḥsvanagaraṃ punarāgacchanti punaryāntitatra ye sūcakāstaiḥ śrutaṃdṛṣṭaṃ vā sarvamanusūcakebhyaḥ kathayanti anusūcakāḥ sūcaka kathitaṃ svayamupalabdhaṃ ca pratisūcakebhyaḥ pratisūcakāḥ anusūcakakathitaṃ svayamupalabdhaṃ ca sarvasūcakebhyaḥ | sarvasūcakā amātyāya kathayanti | yathā tasyāmātyasya caturvidhāḥ puruṣāḥ sāmantarājyeṣu vasanti tathā mahelā api | tathā cāha

sūyaga tahānusūyaga paḍisūyaga savvasūyagā ceva | mahilākayavittīyā vasaṃti sāmaṃtarajjesu ||
vṛ- asya vyākhyā prāgvat | yathā ca puruṣāḥ striyaśca sāmantarājyeṣu samasteṣu vasanti tathā sāmantanagareṣvapi rājadhānīrupeṣu | tathā cāha

sūyaga tahānusūyaga paḍisūyaga savvasūyagā ceva |