Vavahara v21.p33
Vyavahāravṛtti v21.p33
- Language
- Sanskrit
v21.p33
vyavahāra - chedasūtram-1[bhā.69] vāhiviruddhaṃ bhuṃjai, dehaviruddhaṃca āuro kuṇai |
āyāsaakālicariyādivāraṇaṃ hiyaṃtu || vṛ-yaḥ kaścit purupo vyādhigrasto vyādhiviruddhaṃ vyādhipratikopakāribhuṃkte tathā ya āturo glānā glānatvabhagnaḥ san dehavināśakāri karotyanaśanapratyākhyānādi, tayoryadvāraṇaṃ, tathā āyāsassa mānātirekeṇa kriyamāṇasya akālacaryā rātrau pathigamanamādiśabdāt kaṃṭakākulādipathi gamanādiparigrahastasya ca yadvāraṇametat aihikaṃ hitaṃ tadbhāṣī aihikahitabhāṣī; saṃprati paralokahitabhāpirupapratipādanārthamāha - [bhā.70] sāmāyārīsīyaṃtacoyaṇā ujjamaṃtasaṃsāya,
dāruṇasahāvataṃciya, vāreiparattha hiyavāī || vṛ-sāmācārī trividhā oghasāmācārī daśavidhacakravālasāmācārī, padavibhāgasāmācārīca tasyāṃ trividhāyāmapisāmācāryā yathāyogasīdataḥ śithilavatacodanā protsāhakaraṇaṃsāmācārīsīdataścodanā, tathā udyacchatastrividhāyāmapisāmācāryāyathāśaktyudyamaṃkurvataḥśaṃsā praśaṃsā upabṛṃhaṇamudyacchaṃsā, caḥ samuccaye paralokahitabhāṣaṇamiti sāmarthyāt gamyate, tatkārī paralokahitavādī; tathā dāruṇaḥ krodhādyanvitaḥ svabhāvo yasyāsau dāruṇasvabhāvastadbhāvodāruṇasvabhāvatā, tāṃ yo vārayati, sopiparatra hitavādī, atraparaḥ pṛcchati || [bhā.71] asthipuna kāikiṭṭhā iha paralogeya ahiyayā hoi, ||
thaddhapharusattaniyaḍī, atiluddhattaṃiccādī || vṛ- nanu hitabhāṣītyatra hitamiti viśeṣaṇaṃca vyavacchedakaṃ bhavati, vyavacchedaṃ cātra hitaṃtadastipunaḥ kācit kāyikī vācikī mānasikī vā ceṣṭā yā iha loke paraloke vā hitā satī vyavacchidyet sūrirāha thaddhaparusetyādi tvapratyaya ubhayatrāpi saṃbadhyate, stabdhatvamanarmatā etena kāyikī ceṣṭoktā, parupatvaṃ niṣṭhurabhāṣitā, anena vācikī, mānasikīmāha nikṛtirmāyā atilubdhatvamatyutkaṭalobhatā ityādi śabdāt krodhaśīlatā kalahoddīpakatvamitvamityādiparirgahaḥ tato'styahitāpi ceṣṭeti tadavyavachedārtha hitagrahaṇaṃ, saṃpratimatibhāṣitvavyākhyānārthamāha - bhā.72] taṃpuna anuccasadaṃ vochiṇamiya pabhāsaema'yaṃ |
___ mammesu aḍūmato siyāvaeparipāgavayaṇeṇaṃ || vṛ-tat ihalokahitaṃ paralokahitaṃ vā punarbhāṣate'nuccaśabdhaṃ vidyate na uccaśabdaḥ svaro yasya tattathā tatvyavacchinnaṃ vibhaktamamilitāśraramityarthaḥ,mitaṃparimitaṃprabhūtārthasaṃgrāhakaṃstokākṣaramityarthaḥ,tathā mṛdukaṃ komalaṃ śrotṛmanasāṃ pralhādakāri itthaṃbhūtamapi marmānuvedhatayā vipākadāruṇaṃ syāt ata āha marmasva'dūnayan maṇyividhyan ityarthaḥ syādvā tathāvidhaṃ kaṃcanamaśikṣaṇīyamadhikṛtya paruṣasya mānuvedhakasya ca vaktāparivacanena anyāpadeśena yathādoṣāḥstrīsevādayaḥ ihaparatravākalyāṇakāriṇo yathā amukasya tasmāt kuloptannena śīlapramukheṣu guṇeṣvādaraḥ katravyaḥ eva mitabhāṣī, sāṃpratamaparuṣabhāṣitvavyākhyānārthamāha || bhā.73) taṃpiya aparusamauyaṃ hiyayaggāhi supesalaṃbhaṇai,
nehamiva uggiraṃto, nayanamukhehiṃca viyasaṃto ||