Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p34

Vyavahāravṛtti v21.p34

Language
Sanskrit

v21.p34

vṛ-tadapi hitaṃ mitaṃcabhaṇati aparuṣamaniṣṭurametadevavyācaṣṭemūdukaṃ komalaṃ kathaṃbhūtamityāha; hṛdayaṃ gṛhṇāti hṛdaye samyagnive śite ityevaṃśīlahṛdayagrāhaḥ tathā suṣṭu atiśayena peśalaṃ manojñaṃ śrotṛmanasāṃ prītikāri supeśalaṃ, tathā nayanamukhābhyāṃ vikasan tathā kathaṃcanāpi bhaṇati, yathā snehamivāṃtarapratibaddhabhiva sākṣādugiran prakaṭīkurvan pratibhāsate, itthaṃbhūto vaktā aparuṣabhāsī, saṃpratyanuciṃtyabhāṣitvapratipādanārthamāha || [bhā.74] taṃpuna virahe bhāsainaceva tato'pabhāsiyaṃ kuṇai |
joeitahākālaṃ, jahavuttaṃ hoi saphalaṃtu || vṛ- tatpunarhitaṃ mitaparuṣaṃ ca bhāṣate, avirahe virahābhāve samakṣamityarthaḥ, na punastato virahādanyatra parokṣe apabhāṣitaṃduṣṭabhāṣaṇaṃ karoti virupaṃ bhāṣate ityarthaḥ, tathā joeiti deśīvacanametan nirupayati kālaṃ prastāvaṃ yathāprastāvocitatayā uktaṃbhaṇitaṃsaphalaṃbhavati || [bhā.75] amiyaṃ adesakālebhāviyamiva bhāsiyaṃ niruvayāraṃ |
āpattīvi nagiṇhai, kimaṃga puna jopamāṇattho || vṛ-amitaṃprabhūtākṣaraṃ, tathā adeśakālebhāvitamevetideśakālābhyāmabhāvitamiva nadeśocitaṃnāpi kālocitamiti bhāvaḥ, ata eva nirupakārī deśakālānucitatayā tato leśatopi parasyopakārāyogāta evaṃrupaṃbhāṣitamāyattopisvavaśago'pinagṛhṇāti, nādeyabuddhayā śrṛṇotikimaṃga punaḥ pramāṇasthomānya iti| [bhā.76] puvvaṃ buddhīe pāsittā tatto vakkamudāhare |
acakkhuyovaneyāraṃ, buddhiṃ annesae girā || vṛ- prāguktaprakāraṇa pūrva buddhayā prekṣya paryālocya paścāt vākyamudāharet uccārayeta anyathā yathā kathaṃcana pravṛttyāsamyagupādeyatvāyogāttathācāhaacakṣuṣkaivāṃdhakaivanetāramākarṣayitāraṃbuddhimanvepate gīḥ sadasadarthapratipādyate, itthaṃ ca vaknā anuviciṃtyabhāṣī, ukto vāciko vinayaḥ saṃprati mānasika vinayadvaividhyapratipādanārthanāha - [bhā.77] mānasio puna vinao duviho usamāsao munīyavyo |
akusalamanonirohī kusalamanaudīraṇaṃceva || vṛ- mānasikaḥ punarvinayaḥ samāsataḥ saṃkṣepeṇa dvividho dviprakāro muṇitavyo jñātavyaḥ, tadeva dvaividhyamupadarśayati, akuśalasyaārtadhyānādhupagatasyamanasonirodhaḥ,akuśalamanonirodhaḥkuśalasya dharmadhyānādyutthitasyamanasa udīraṇaṃ, casamuccaye evakāro avadhāraṇe etāyeva dvau bhedī nānyāviti |
ukto mānasikopivinayaḥ, sāṃpratamāpaicārikasaptavidhavinayapratipādanārthamāha - [bhā.78] abbhāsavatti chaṃdonuvattiyā kajapaḍikittīceva,
attagavesaṇakālonuyāyasavvānulomaṃca||| vṛ-guro rabhyāse samīpe vartate itiśīlo'bhyāsavartī, gurupādapīṭhikārpatyāsannavartīti bhāvaḥ chaṃdo guruṇāmabhiprāyastamanuvartate, ārādhayatītyevaṃśīlaḥ, chaṃdonuvartī tadbhāvaḥ chaṃdonuvarttitā, tathā kārye kāryanimittaṃtṛtīyovinayaḥ kimuktaṃbhavatisaṃgrahamupasaṃgrahaṃvāmekariṣyatītyevaṃ buddhyāyovinayaḥ kriyate [23]