Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p338

Vyavahāravṛtti v21.p338

Language
Sanskrit

v21.p338

śuddhimātranimittaṃ prāyaścittaṃ dātavyaṃ tatastasya prāyaścittasya laghukasvarūpasya gāthāyāṃ saptamī ṣaṣṭhyarthe bhavati | prasthāpanādānamiti samprati caturo bhaṅgān kathayan prāyaścittadānābhāvaṃ bhāvayati[bhā. 1101] vaḍḍhati hāyati ubhayaṃ, avaṭṭhiyaṃ ca caraṇaṃ bhave cauhā |
khaiyaṃ to vasamiyaṃ mīsa ahakhāyakhittaṃ ca ||
vṛ- kasyāpi cāritraṃ vardhate, kasyāpi hīyate kasyāpi vardhate hīyate ca, kasyāpyavasthitaṃ vartate | ete catvāro bhaṅgāścāritrasya | sāmpratamamīṣāmeva caturṇāṃ bhaṅgānāṃ yathāsaṃkhyena viṣayān pradarśayati | khaiyamityādi kṣapakaśreṇiṃ pratipanne kṣāyikaṃ caraṇaṃ vartate, upaśamaśreṇītaḥ pratipatane aupaśamikaṃ caraṇahānimupagacchati | kṣāyopaśamikaṃ tadrāgadveṣotkarṣāpakarṣavaśataḥ kṣīyate parivardhate ca | yathākhyātaṃ kṣiptaṃ ca padaikadeśe padasamudāyopacārāt kṣiptacittaṃ cāritraṃ cāvasthitaṃ yathākhyātacāritre sarvathā rāgadveṣodayābhāvāt kṣiptacittacāritre paravaśatayā pravṛttestato rāgadveṣābhāvāttadevaṃ | yataḥ kṣiptacitte cāritramavasthitamato nā sau prāyaścittabhāgiti, para āhananu sakṣiptacitta āśravadvāreṣu cirakālaṃ pravartitaḥ bahuvidhaṃ vā'samaṃjasaṃ tena pralapitaṃlaukalokottaraviruddhaṃ ca samācaritaṃ | tataḥ kathamayamaprāyaścittabhāk, atra sūrirāha

kāmaṃ āsavadāresu vaḍḍhito palaviyaṃ bahuvihaṃca | logaviruddhāya eyā logottariyāya āiṇā ||
vṛ- kāmamityanumatau anumatametat yathā sa āśravadvāreṣu pravartito bahuvidhaṃ ca tena pralapitaṃ lokaviruddhāni lokottarikāni ca padāni ācīrṇāni pratisevitāni

naya baṃdhaheu vigalittaṇeṇa kammassa uvacao hoi |
lokoviettha sakkhī jaha esa paravvaso kāsī ||
vṛ- tathāpi na ca naiva tasya ca kṣiptacittasya bandhahetuvikalatvena bandhahetavo rāgadveṣāstadvikalatvena tadrahitatvena karmaṇa upacayo bhavati-karmopacayasya rāgadveṣādhīnatvāt tasya ca rāgadveṣavikalatvāt na ca tadrāgadveṣa vikalatvaṃ vacanamātra siddhaṃ, yato loko'pyatrāsmin viṣaye sākṣī yathā eṣa sarva paravaśo'kārṣīditi | tato rāgadveṣābhāvānnakarmopacayastasya tadanugatvāt | tathā cāharāgaddosānugayā jīvā kammassa baṃdhagā hoṃti | rāgādi viseseṇaya vibaṃdha viseso vi avigīto |

vṛ- rāgadveṣābhyāmanugatāḥ santo jīvāḥ karmaṇo bandhakā bhavanti | tato rāgadveṣatāratamyena bandhaviśeṣo bandhataratama bhāvo'vigīto vipratipannaḥ | tataḥ kṣiptacittasya rāgadveṣābhāvataḥ karmopacayābhāvaḥ | amumevārtha dṛṣṭāntena dṛḍhayati

kuṇamāṇī viya ciṭṭhā parataṃtāṇa ṭṭhiyā bahuvihāo | kiriyāphaleṇa jujjai, na jahā emeva evaṃ pi ||
vṛ- yathā nartakī yantrakāṣṭamayī paratantrā parāyattā paraprayogata ityarthaḥ | bahuvidhā bahuprakārā api, tuśabdo'pi śabdārthaḥ | ceṣṭā kurvāṇā kriyāphalena karmaṇā na yujyate | evameva anenaiva prakāreṇa evamapi kṣiptacittamanekā apiviruddhāḥ kriyāḥ kurvāṇaḥ na karmopacayaṃ paśyati, atra parasya matamāśaṅkamānaḥ āha
21 22