Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p35

Vyavahāravṛtti v21.p35

Language
Sanskrit

v21.p35

vyavahāra - chedasūtram-1sa kāryanimittako vinayaḥ, paḍikittīcevatti kṛte kārye yaḥ kriyate vinayaḥ sa pratikṛtirūpatvāt pratikṛtirupatvātpratikṛtiratra kāryahatukepratikṛtirupecavinaye ākṣepaparihāraubhāṣyakṛdvakṣyāti,tathā dravyādyāpatsuārttasyaupalakṣaṇametatanārtasyavāgaveṣaṇaṃdurlabhadravyasaṃpādanādirupamārtagaveṣaṇaṃ, tathā kālaṃ prastāvamupalakṣaṇatvāt deśaṃ ca jānātīti kālajñastadbhāvaḥ kālajñatā deśakālaparijñānaṃ tasmin satigurvādicchaṃdasāgurvādibhyaāhārādipradānaṃkaroti,tatovinayahetutvāttadapideśakāla parijñānavinayaḥ tathā sarveṣu gurupadeśeṣvanulomamapratikulato sarvānuloma, ca samuccaye eṣa gāthāsaṃkṣepārthaḥ, vyāsārthaṃ tu bhāṣyakṛbibhaṇiṣuḥ prathamatobhyāsavarttitvaṃ vyākhyānayannāha[bhā.79] guruṇoyalābhakaṃkhī, abbhāse vaṭṭatesayā |
sāhū āgāraiṃgiehiṃ, saṃdiṭhṭho vattikāūṇaṃ || vṛ- gurorabhyāse samīpe lābhakāṃkṣī, jñānadarśanacāritrarupaparamārthalābhārthī sadā sādhuḥ pravarttate, kimarthamityata āha-āgārityādi ākāro netravaktragataṃ, iṃgitaṃ ceṣṭā tābhyāṃ gurorabhiprāyamavagamya tatsamīhitaṃ kurtusaṃdiṣṭo ceti yat kimapiguruṇā saṃdiṣṭaḥ tadvā kartumiti, saṃpraticchaṃdonuvarttitāmāha - [bhā.80] kālasahāvānumayā, ahāruvahīuvassayā ceva |
nāuṃvavaharaitahā, chaṃdaṃ anuvattamāṇou || vṛ-āhāraḥ piṃḍaḥ, upadhiḥ kalpādiḥ, upāśrayo vasatirete kālasvabhāvānumatā iti, anumataśabdaḥ pratyekamabhisaṃbadhyate, kālānumatāḥsvabhāvānumatāścakālānumatāyeyasminkāle sukhahetutayānumatāḥ tekālānumatāḥ | prakṛtiḥ svabhāvaḥsacārthādihaguroḥ pratigṛhyatetadanumatāḥ tadanukūlāḥtāntathā jñātvā cchaṃdo gurorabhiprāyamanuvarttamāno vyavaharati saṃpādayati, eṣa cchaṃdonuvarttitāvinayaḥ, saṃprati kāryahetuke vinaye parakṛtamākṣepamanasyādhāya parihāramāha | [bhā.81] ihaparalokāsaṃsavimukkaṃ kāmaṃ vayaṃti vinayaṃtu |
mokkhāhigāriesuaviruddho so dupakkhevi || vṛ- nanu tīrthakarairbhagavadbhirihaparalokāśaṃsāvipramuktavinayaḥ karttavyatayopadiṣṭastataḥ kathaṃ sādhūnāṃ kāryahetuko vinayaḥ ? ucyate, kāmamiti anumate avadhṛte tatoyamarthaḥ, yadyapi nāma iha paralokāśaṃsāviprabhuktaṃ kāmaṃ niyamādvadaṃti vinayaṃ tathāpi mokṣādhikāriṣu mokṣayogyeṣu mokṣapathajñānadarśanacāritravatsvityarthaḥsakāryahatukopivinayaḥ dvayopakṣayoḥ samāhāredvipakṣaṃ, tasminnapi sādhuva cetyarthaḥaviruddhona virodhabhākaiyamatrabhāvanā kāryahatukopi vinayaḥ khalusaṃgrahādikāryārthaṃ saṃgrahādi kāryaṃ ca mokṣāṃgamiti, sopimokṣārthinā kartavyo bhagavadupadiṣṭatvāditi, saṃprati kṛta pratikṛta vinaye tamevākṣepamanasyādhāya parihāramāha | - [bhā.82] emevaya aniyāṇaṃ, veyāvaccaṃtuhoikāyavyaṃ |
___ kayapaḍikittī vijujai, na kuṇaisavvattha najayaivi || vṛ- yathā mokṣāṃgatayā kāryahetuko vinayaḥ sādhubhiḥ karttavyaḥ, evameva mokṣāṃgatayaiva kṛtapratikṛtirupamapivaiyāvṛttyaṃ anidānaṃ nidānaṃbhogaprārthanā tadrahitaṃbhavati, kartavyaṃ anidānamiti, caviśeṣaṇaṃmadhyagrahaṇedaṃḍāderivādyaṃtayorapi grahaṇamitinyāyātpūrvaṃ paścāccadraṣṭavyaṃ, tena sarvopivinayo mokṣārthibhiranidānaḥ kartavyaḥ atha kathaṃ kṛtapratikṛtirupasya vinayasya mokṣāṃgatā ? ucyate suśiṣyo