Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p353

Vyavahāravṛtti v21.p353

Language
Sanskrit

v21.p353

vyavahāra - chedasūtram-1-2/52 [bhā.1178] tahavi alute ṭhaviyaṃ vibhīsaṇā vavahāranikkhamaṃtenaṃ |
ghetūṇaṃ nijjaitassasaieimakujjā|| vṛ-tathāpica evamapivānuśāsane kathanecakṛteityarthaḥ atiṣṭhatisthāpitaṃcadeyaṃbhīṣaṇaṃvākaraṇīyaṃ vyavahārevāsamākarṣaṇīyaḥ | tatrasthāpitaṃbhāvayati | tena pitrāniṣkrāmayatākimapisthāpitaṃdravyamasti tatgṛhītvātasmaidātavyam upalakṣaṇametat, tenedaṃdraṣṭavyamabhinavaḥ ko'piśaikṣaka upasthitaḥ | tasya yat kimapyarthajātaṃ sthāpitamasti | yadi vā gacchāntare yaḥ ko'pi śaikṣika upasthitastasya haste yata dravyamavatiṣṭhate tadgṛhītvā tasmai dīyate | tasya dravyasyāsati abhāve idaṃ vakṣyamāṇaṃ kuryāt | tadevāha[bhā.1179] niyallagāṇatasya vabhīsaṇaṃrāule sayaṃ vāvi |
avarikkāmo amhe kahaṃvalajjānatujjhati || [bhā.1180] vavahāreṇa ahayaṃbhāgaṃ picchāmi bahutarāgaṃsa |
acciya liṃgaṃvakare pannavaṇā dāvaṇaṭṭhāe || vṛ- nijakānāmātmīyānāṃ svajanānāṃ bhīṣaṇaṃ kartavyaṃ | yathā vayamaviriktā avibhaktariktā vartāmahe | tato mocayata madīyaṃ putraṃ, kathaṃ vā kāraṇena yuṣmākaṃ na lajjā abhūttato yadevaṃ madīyaputro dāsatvamāpanno'dyāpīha dhṛtovartate, |athaivamapyuktetedravyaṃnaprayacchanti, |tataidamapivaktavyaṃrājakulaṃ gatvāvyavahāreṇāpyahaṃbhāgaṃbahatarakaṃprabhūtatarakaṃgrahīṣyāmibhavatāṃpārśve tadvaramidānīṃstokaṃprayacchatha, | evaṃ teṣāṃ bhīṣaṇaṃ kartavyam | yadivā yena gṛhito vartate tasya bhīṣaṇaṃ vidheyaṃ yadi mocanīyaṃ marhi mocaya | anyathā bhavatastaṃ śāpaṃ dāsyāmi yena na tvaṃ nedaṃ vā tava kuṭumbakamiti | evaṃ bhīṣaṇe'pi kṛte yadi na muñcati yadi vā te svajanāḥ kimapi na prayacchanti tadā svayaṃ rājakule gatvā nijakaiḥ saha vyavahāraḥ karaṇīyaḥ | vyavahāraṃ ca kṛtvā bhāga ātmīyo gṛhītvā tasmai dātavyaḥ | yadi vā sa eva rājakule vyavahāreṇākṛṣyate tatra ca gatvā vaktavyaṃ yathā'yamṛṣiputro vrataṃ jighṛkṣuḥ | kenāpi kapaṭena dhṛto vartate yūyaṃ ca dharmavyāpāraniṣpannāḥ tato yathāyaṃ dharmamācarati yathā vāmīṣāmṛṣīṇāṃ samādhirupajāyate tathā yatadhvamiti |asyāpiprakārasyābhāveyatyatraliṅgamarcitaṃtatparigṛhṇāti | parigṛhyaṃdāpanārthaṃ, vivakṣita bālakamocanārthamityarthaḥ | talliṅgadhāriṇāṃmadhye yemahāntasteṣāṃprajñāpanā kartavyā | yena te mocayanti sampratidūrābhogetyādivyākhyānārthamāha[bhā.1181] puṭṭhā vā apuṭṭhā vācuyasāminihiṃ kahi titodāhī |
. ghettūṇa jāvadaṭhṭhā punaravisā khakhaṇā jayaṇā || vṛ-yadi vā avadhyādayo avadhijñānena ādiśabdāt viśiṣṭa śruta jñāniparigrahaḥ pṛṣṭā vā apṛṣṭā tathāvidhaṃ tasya prayojanaṃ jñātvā cyutasvāmikaṃ nidhimutsa(ccha)nasvāmikaṃ nidhiṃ kathayanti | tadānīṃ yasya teṣāṃ tatkathanakasyopacitatvāt tato yāvadarthaḥ yāvatā prayojanaṃ tadgṛhītvā punarapi tasya nidheḥ saṃrakṣaṇakartavyaṃ, pratyāgacchatācayatanā vidheyā |sā cāgresvayameva vakṣyate[bhā.1182] soūṇa aṭhṭhajāyaṃ aṭuṃ paḍijagaeāyario |
saṃghāḍagaṃcadeti paḍijagaiṇaṃ gilāṇaṃpi || vṛ-nidhigrahaṇāyamārgegacchantamarthajātaṃsādhuṃśrutvāsāṃbhogiko'sāṃbhogiko vācāryorthapratijāgarti utpādayati | yadi punastasya dvitīyaḥ saṃghāṭako na vidyate tataḥ saṅghāṭakamapidadāti | atha kathamapisa