Vavahara v21.p37
Vyavahāravṛtti v21.p37
- Language
- Sanskrit
v21.p37
vyavahāra - chedasūtram-1vṛ- vāśabdaḥ prakārāṃtaradyotanārthaḥ, anyathā vā catuṣprakāraḥ pratirupavinayaḥ tatra teṣu caturṣu prakāreṣu madhye ekaḥ pratirupavinayastāvadayaṃ yaduta anulomavacanasahitatvaṃ yatkimapi kāryamādiṣṭaḥ karoti, tatsarvamanulobhavacanapūrvakaṃ karoti nānyatheti bhāvaḥ, dvitīyapratirūpakāyakriyā yathā paripāṭyā śarīraviśrāmaṇamityarthaḥ, tṛtīyaḥ saṃsparśanavinayaḥ yathā gurvādeḥ sukhāsiko yaḥ jāyate tathā mṛdusaṃsparśanapratyekaḥ saṃsparśanaviṣaya itibhāvaḥ, caturthaḥ sarvānulomatā sūtresarvānulomamiti bhāvapradhāno nirdeśaḥ, caḥ samuccaye sā ca sarvānulomatā vyavahāraviruddhepi prāṇavyaparopaṇakāriṇyapi vā samādeśe yathākramaṃ tatheti pratipattistathaiva va kāryasaṃpādanamityevaṃ rupā etāneva prakārān krameṇa vyācikhyāsuḥ prathamatonulomavacanasahitatvaṃ vyākhyānayati
-
bhā. [ 87 ] amukīra u āmaṃti bhaṇai anulomavayaṇasahito u, vayaṇapasāyāīhiya abhinaṃdai taṃ vayaṃ garuṇo ||
vṛ- icchākāreṇa bho śiṣyāḥ amukaṃ kriyatāmityevaṃ guruṇā samādiṣṭe yo vacasā āmamiti brūte eva kiṃtu gurostāṃ vācaṃ vadanaprasādādibhiḥ vadanasya prasādena mukhasya prasannatayā ādiśabdāt utphullanayanakamaloṃ'jalipragrahādinā cābhinaṃdati, mahān kṛtaḥ prasādo yadevaṃ samādiṣṭa iti evaṃ jñāpanena sphītīkaroti sa vinayavinayavatorabhedopacārāt anulomavacanasahitaḥ pratirupavinayaḥ tuśabda evakārārthaḥ evarupa evānulomavacanasahito nānya iti, asyaiva vinayasya karaṇe upadeśamāha -
codayaṃte paraṃ therā icchāniccheya taṃ vaī; juttā vinayajuttassa guruvakkanulomatā ||
vṛ- sthavirā ācāryādayaḥ te paraṃ śiṣyaṃ codayaṃte teṣāṃ tatrādhikāritvāt tatra tāṃ codanātmikāṃ vācaṃ prati yadi icchā bhavati tadādiṣṭakāryakaraṇāya yadivā anicchā tathāpi viśuddhānvayatayā vinayayuktasya guruvākyānulomatā āmamityevaṃ guruvākyopabṛṃhaṇaṃ, guruvākyopadiṣṭakāryasaṃpādakatā ceti lakṣaṇā yuktā iyamatra bhāvanā jātikulasamanvitena vinayamicchatā sadaiva gurornikaṭavarttinā bhavitavyaṃ tatra yadā guruḥ śikṣayate, tadā tāṃ śikṣāmicchatā anicchatā vā'vaśyaṃ guruvākyamāmamiti tathaivetyevaṃ upabṛṃhaṇīyaṃ kāryaṃ ca saṃpādanīyamiti etadeva savistaramāha |
vo bhāti tattha khappaṃ samujjame | naūsacchaṃdayā seyā, loe kimuta uttare |
vṛ- guravo yatprabhāṣate, karttavyatayopadiśaṃti, tatra kṣipraṃ śīghraṃ samudyacchet samyagudyamaṃ kuryāt yato nahu naiva svacchaṃdatā svābhiprāyeṇa varttitā śreyasī lokepi, apiśabdotrā'nukto'pi sāmarthyāt gamyate, kimuta uttare lokottare suvihitajanamārge paralokārthinastasya sutarāṃ na śreyasī, jñānādivicyutiprasaṃgāt| jadutaṃ gurunisaṃ jovi āisaī munī |
tassāvi vihiṇā juttā, guruvakvānulomatā ||
bṛ-yathoktaṃ gurunirdeśaṃ gurvājñārūpaṃ yopimunirādiśati kathayati, tasyāpi tathādiśataḥ pratividhinā sūtroktena yuktā guruvākyānulomatā yato yathoktasvarupāttadevamukto'nulomavacanasahitasvarūpo vinayaḥ, saṃprati pratirupakāyakriyāvinayamāha -
addhā vāyaṇāe ninnāsaṇayāe parikilaṃtassa |