Vavahara v21.p39
Vyavahāravṛtti v21.p39
- Language
- Sanskrit
v21.p39
paramakaruṇāparitacetasastatasta eva yuktamayuktaṃ vā jānaṃti kimatra śiṣyasya ciṃtayeti śiṣyeṇa sarvatrānulomavinayamicchatā īddaśamapi guruvacanaṃ tatheti pratipattavyamiti, saṃprati guttisu ya samiīsu ya ityādi gāthāyāṃ yaduktaṃ pasatthe ya iti tatra praśastagrahaṇavyavacchedyaṃ darśayati - tattha upasatthagaṇa paripiṭṭaṇachejjamāi vārei | usannagihatthāṇa, ya uṭṭhāīya puvvuttā ||
vṛ- joge tahā pasatthe ya ityatra yat praśastagrahaṇaṃ kṛtaṃ tat apraśastayogaṃ paripiṭṭanachedādikaṃ vārayati nirākaroti, na tadakaraṇe pratikramaṇaṃ prāyaścittaṃ bhavatīti bhāvaḥ, tasyāpraśastatvena tat karaṇasyaiva prāyaścittaviṣayatvāt, tathā avasannānāmupalakṣaṇametatpārśvasthakuśīlānāṃ ca tathā gṛhasthānāṃ pūrvoktā utthānādayo'bhyutthānajalpāsanapradānādayastānapi vārayati, teṣāmapi tān prati apraśastatvāt, atraiva prāyaścittayojanāmāha || [ bhā. 97]
38
jo jattha ukaraṇijī, uṭṭāṇāiṃu akaraṇetassa | hoi paḍikkamiyavvaṃ emevaya vāe mānasie ||
vṛ- yo yoga utthānādirabhyutthānāṃjalipradānādiko yatra ācāryādiviṣaye karaṇīya uktastasya tatrākaraṇe pratikramitavyaṃ bhavati, mithyāduḥkṛtaṃ prāyaścittaṃ bhavatīti bhāvaḥ, tadeva tat kāyikapratirupayogaviṣaye uktameva anenaiva prakāreṇa vācike mānasikepi yoge pratirupe vaktavyaṃ, yathā vāciko mānasikopi yaḥ pratiyogarupayogo yatra karaṇīya uktastasya tathā tatrākaraṇe mithyāduḥ kṛtaṃ prāyaścittamiti, caśabdo'nuktasamuccayārthastena icchāmidhyādipraśastayogākaraṇepi mithyāduḥ kṛtaṃ draṣṭavyaṃ, saṃprati yat mūlagāthāyāmatikkame anābhoge ityupanyastaṃ, tadvyākhyānayannāha ||
avarāhe atikkamaṇe vaikkame ceva taha anābhoge |
bhayamāṇe u akiccaṃ, pāyacchittaṃ paḍikkamaṇaṃ; ||
bṛ- aparādhe uttaraguṇapratisevanarupe atikramaṇe tathā vyatikrame ca tathā'nābhāṃgato'kṛtyamapi mūlottaraguṇa pratisevanālakṣaṇaṃ bhajamāne pratikramaṇaṃ mithyāduṣkṛtaṃ prāyaścittaṃ tadevamuktaṃ pratikramaṇārhaṃ prāyaścittamidānīṃ tadubhayārhamabhidhātukāma āha |
saṃkie sahasāgāre bhayāure āvatīsuyaḥ | mahavvayāticāre ya, chaṇhaṃ ṭhāṇāṇa bajjhato ||
vṛ- śaṃkitaḥ prāṇātipātodau yathā mayā prāṇātipātaḥ kṛtaḥ kiṃvā na kṛtastathā mṛṣā bhaṇitaṃ navā, avagraho'nujñāpito navā, snānādidarśananimittaṃ jinabhavanādigatasya strīsparśe rāgagamanamabhūnnavā, iṣṭāniṣṭeṣu śabdādiṣu rāgadveṣau gata navā takrādilepakṛdavayavāḥ kathamapi pātragatāḥ paryuṣitā bhikṣārthamaṭitukāmena dhautāḥ kiṃvā na dhīttā ityāditatra pannāṃ sthānānāṃ bāhyaṃ tadubhayalakṣaṇaṃ prāyaścitamiti yogaḥ, tathā upayogavatopi sahasākāre sahasā prāṇātipādikaraṇe tathā bhaye duṣṭamlecchādisamutthe yadivā hastyāgamane meghodakanipātasparśane dīpādisparśanena vā ākulatayā prāṇātipātādikaraṇe tathā āturaḥ kṣudhāpipāsayā vā pīḍitaḥ bhāvapradhānaścāyaṃ nirdeśastatoyamarthaḥ āturatāyāṃ tathā āpatcaturddhā tadyathā dravyāpat kṣetrāpat kālāpat, bhāvāpat; tatra dravyāpat durlabhaṃ prāyogyaṃ dravyaṃ, kṣetrāpacchinnamaṃḍapādi kālāpat durbhikṣādi, bhāvāpat gāḍhaglānatvādi etāsu sa hiṃsādoṣamāpadyamānasyāpi anātmavaśagasya