Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p41

Vyavahāravṛtti v21.p41

Language
Sanskrit

v21.p41

vyavahāra -chedasūtram-1amukeṣuśabdeṣu rāgadveṣaṃ vāgataiti tatrataporha prāyaścittaṃ athaivaṃ niścayo na gato rāgadveṣaṃ vā tatrasa śuddha eva na prāyaścittaviṣayaḥ, tatovitarke yathoktalakṣaṇetadubhayameva prāyaścittamiti | [bhā.104 evameva sesaevi visae āseviūṇaje pacchā; |
kāūṇaegapakkhe nataraitahiyaṃ tadubhayaṃ tu || vṛ- evameva ukte naiva prakāreṇa yān rupādīn viṣayān āsevyopabhujya upalakṣaṇametat prāṇātipātādīnapyāsevya paścātekatarasminpakṣe aparādhalakṣaṇe nirdoṣatālakṣaṇevā kartunaśaknoti, yathā rupādiṣu viṣayeṣu rāgadveṣaṃ vā gataḥ prāṇātipātādayo vā kṛtā iti yadi vā na gato rāgadveṣau, nāpi kṛtāḥ prāṇātipātādaya iti tatratadubhayaṃcatadubhayameva tuśabdasyaivakārthatvātyathoktalakṣaṇaṃprāyaścittaṃ śaṃkāspadatvāt tadevaṃ śaṃkiteiti vyākhyātaṃ, saṃpratisahasākāre ityādi vyācirakhyāsurāha - [bhā.105] upayogavato sahasā, bhaeṇavā pelliekuliṃgādi |
accāurāvatīsuyaanesiyādigahaṇabhogā || vṛ-upayogavatopiīsimitausamyagupayuktasyāpiuccālitepādekathamapisahasāyogataḥsamāpatitaḥ san kuliṃgīvyāpadyatebhayenavā caurasiṃhādīnāṃbhṛśaṃ prapalāyamānebhayagrahaṇamupalakṣaṇaṃtena etadapidraṣṭavyaṃ pareṇavā pellieiti paraṇaprerito vā tadvyāpāramāsādya kuliṃgī upalakṣaṇametatpṛthivyādijīvanikāyo vā vyāpattimāpnuyāt tathā atyāture kṣudhāpipāsayāvā atyaṃtapīḍite tathā āpatsu dravyāpadādiṣuyadi aneṣitādigrahaṇe bhogau bhavataḥ aneṣitamaneṣaṇīyamādiśabdādakalpanīyasya parigrahaḥ, na kevalamaneṣitādigrahaṇabhogau kiṃtugamanāgamanādau pṛthivyādijaṃtuvirādhanāpibhavatitathāpitatraprāyaścittaṃ yathoktalakṣaṇaṃ tadubhayamiti vartate sahasākārādiviṣayatvāt, saṃprati mahavvayāiyāre ya ityetavyākhyānayannāha - [bhā.106) sahasākāre aikkamavaikkameceva tahaaiyāre |
hoivasaddaggahaṇā pacchittaṃ tadubhayaṃ tisuvi || [bhā.107] atiyāruvayāvā, egayare tatthahoiāsaṃkā |
navahā jassa visohī tassuvariṃchaṇhaṃbajjhaṃtu || vṛ-sahasākārataḥ sahasākāratotikrame vyatikrame aticāreca prāgvyāvarṇitasvarupemahāvrataviṣaye iti sāmarthyāt gamyate mahavvayāiyāre ya iti padasya vyākhyāyamānātvāt eteṣu triṣvapi doṣeṣu tadubhayamuktasvarupaṃ prāyaścittamitiyogaḥ, athamūlagāthāyāṃ mahāvratātīcāre cetyevoktaṃtataḥ kathamatra vivṛtaṃ atikrame vyatikrame veti ? ata āha, caśabdagrahaṇāt kimuktaṃ bhavati ? caśabdagrahaṇataḥ mūlagāthāyāmatikramavyatikramayorapi samuccayaḥ kṛta ityadoṣaḥ, athavā aticārasya paryaṃtagrahaṇādatikramavyatikramayorapi upayoga sphuṭabuddhayākaraṇe tadubhayaṃ prāyaścittamiti yogaḥ, vāśabdo bhinnakramatvādegayare ityatra yojanīyaḥ tato'yamartha ekatarasmin vā tatra atikrame vyatikrame vyatikrame aticāre vā yadi bhavatyāśaṃkā yathā mayātikramaḥ kṛtī na vā vyatikramo kṛto na vā aticāraḥ kṛto naveti tatrāpi tadubhayaṃ prāyaścittaṃ iha sahasākārāśaṃke saṃkie sahasāgāre padadvayenāpi gate, kevalaṃ mahāvratānāmatikramamādiṣvityāśaṃkāyāṃ sahasākāre caitadeva prāyaścittaṃ nānyat parikalpanīyamiti bhāṣyakṛtā sahasākārāśaṃka api yojite, chaha ṭhāṇāṇa bajhaṃ tu iti vyākhyānayannāha navahetyādi