Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p43

Vyavahāravṛtti v21.p43

Language
Sanskrit

v21.p43

vyavahāra - chedasūtram-1vicāro nāma uccārādipariṣṭhāpanaṃ, tatrāpi prāyaścittaṃ kāyotsargaḥ sutte vā iti sūtre sūtraviṣayeṣu uddeśasamuddeśānujñāpratikramaṇa śrutaskaṃdhāṃgaparivarttanādiśca vidhisamācaraṇaparihārāya prāyaścittaṃ kāyotsargaḥ, vāsamuccaye sumiṇedaṃsaṇerāu iti utsargato divā svaptumeva na kalpate tato rātrigrahaṇaṃ rātrī svapnadarśane prāṇātipātādisāvadyabahule kadācidanavadyasvapnadarśane vā aniṣṭasūcake upalakṣaṇametat duḥśakunadurnimitteṣu vā tatpratighātakaraṇāya kāyotsargakaraṇaṃprāyaścittaṃ; nāvā naisaṃtāre iti nauścaturdā tadyathāsamudranauudyānī avayānī tiryaggāminīcatatrasamudranauḥ pravahaṇaṃyena samudrolaṃdhyate,śeṣāstistro nadyāṃ tatrāpi yā nadyāḥ pratiśrotogāminī sā udyānī anustrotogāminī avayānī yā punarnadī tiryak chinatti sā tiryagāminī tatra yatanayopayuktasya yathāyogaṃ caturvidhayāpi nāvā tathāvidhaprayojanotpattivaśato gamane sūtroktavidhinā kāyotsargaḥ prāyaścittaṃ nadīsaṃtāraścaturvidhastatra pādābhyāṃ tridhā tadyathā saṃghaṭṭaḥ, lepastadupari ca tatra jaṃdhārddhapramāṇe udakasaṃsparśa saṃghaṭṭaḥ, nābhipramāṇe udakasaṃsparśa lepa tata upari udakasaṃsparśa tadupari caturtho nadīsaṃstāro bāhaḍḍapādibhiḥ eteṣvapi sarvatra yatanayopayuktasya prāyaścittaṃ kāyotsargaḥ vyutsargaḥ kāyotsarga ityarthāṃtarameṣa gāthāsaṃkṣepārthaḥ || sāṃpratamenāmeva gāthāṃ vivarīṣuryeṣusthāneṣugamanamāgamanaṃgamanāgamanaṃvā pratikramaṇīyaṃ saṃbhavatiyo vicāraviṣayoyatpramāṇaṃca tatra kāryotsargaprāyaścittaṃ tadetadupadarśayannāha - [bhā.111 bhattepāne sayaṇāsaṇeya arahaṃtasamaṇasejjāsu |
uccāre pāsavaṇepaṇavīsaṃ hoti ūsāso || vṛ- bhakte pāne śayanāsane ca arihaṃtasamaṇe sejjāsu iti śayyāśabdaḥ pratyekamabhisaṃbadhyate arhacchayyāyāmahadbhavane, śramaṇaśayyāyāṃ śramaṇopāśraye, gamanamāgamanaṃ ca pratikramaṇīyaṃ saṃbhavati uccārapraśravaṇayostuhastaśatādvahirgatvā paristhāpanegamanāgamaneṃtarbhāvaḥ hastaśatābhyaṃtarataeva tadvyutsarge tanmātrakapariṣṭhāpanevāvicāraviṣayeeteṣucasarveṣvapisthāneṣucakāyotsargaprāyaścittasya pramāṇaṃbhavati paṃcaviṃśatirucchrāsāḥ tatrabhakte pāne vākathaṃgamanamātraṃpratikramaṇīyaṃsaṃbhavatītipratipādanārthamāha - [bhā.112] vīsamaṇaasaikāle paḍhamāliyavāsa saṃkhaṃḍīe |
vāiriyāvahiyaṭhāegamanaṃ tupaḍikkamaṃtassa || vṛ- yadā bhaktārthaṃ pānārthaṃ vā bhikṣācaryayā grāmāṃtaraṃ gatvā mārgagamanasamutthapariśramamajayāya viśrāmyati, asati kāleti athavā asati bhikṣākāle yāvat bhikṣāvelā bhavati tāvatpratīkṣitukāmaḥ paḍhamāliyatti yadivā kṣudhāpīḍitaḥ san prathamālikāṃ kartukāmā yatraśunyagṛhādiṣu praviśati, vāsatti athavā tasminnanyasmin vā grāme bhikṣāmaṭatotarā varṣaṃ patitumārabdhaṃ tataḥ channaṃ kimapi sthānaṃ praviśya tatrāsitukāmaḥ saṃkhaṃḍīe vā iti saṃkhaṃḍyāṃ vā apramāṇāyāṃ dhruvaṃ bhūyāt lābha iti jñātvā kvacidanyatra pratīkṣitumicchurbhavatitadā tasyairyāpathikyarthaīryāpathikapāpaviśudhdhyarthaṃgamanaṃpratikrāmato gamanaviṣayaṃ pratikramaṇaṃ kurvataḥ kāyotsargaḥ prāyaścittaṃ sa ca kāyotsargaḥ paṃcaviśatyucchāsapramāṇaḥ ucchrāsāśca pādasamāsa iti paṃcaviṃśateścaturbhiḥ bhāge hate ṣaṭ ślokā ekapādādhikā labhyate tataścaturviśatistavaḥ caṃdesu nimmalayarā iti pādaparyaṃtaṃkāyotsarge ciṃtanīya itibhāvaḥ || [bhā.113] evameva sesaesuvihoinisajjae aṃtaregamanaṃ |
āgamanaṃjaṃtatto niraṃtaragayāgayaṃhoi ||