Vavahara v21.p44
Vyavahāravṛtti v21.p44
- Language
- Sanskrit
v21.p44
43 vṛ-evamevabhaktapānayorivaśeṣeṣvapisthāneṣuśayanasanādiṣuyāvatnādyāpivelā bhavatitāvatyāvat pratīkṣaṇaṃtadetadatrāṃtaraṃtasmin aṃtare niṣadyāyāmupaveśane kevalaṃgamanaṃpratikramaṇīyaṃbhavati tathāhiśayanaṃ nāma saṃstārakādi āsanaṃ pīṭhakādi tadyācanārthaṃ vacanāpi gatastatra glānacāritvādibhiḥ kāraṇaiḥ śarīradurbalatayājātapariśramoviśramitukāmaḥ,saṃstārakādiprabhurvā na vidyatekvacidanyatragatatvāttatastaṃ pratīkṣitukāmāpathikapāpaviśodhanāyagamanaṃpratīkramatītiāgamanaṃjaṃtattoitievaṃ bhaktapānādyarthaṃ viśramya kāryasamāptau tataḥ sthānātyadā bhūyaḥ svopāśraye pratyāvantrate tadā kevalamāgamanaṃ pratikramaṇīyaṃ bhavati yadi punareteṣveva prayojaneṣu noktaprakāreṇāpāṃtarāle viśramaṇaṃ bhavati tadā niraṃtare bhavati uktalakṣaṇasyāṃtarasyābhāvegatāgataṃgamanāgamanaṃsamuditaṃpratikramaṇīyaṃjāyateevamarhacchamaṇaśayyāsvapi gamanamāgamanaṃ gamanāgamanaṃ ca pratikramitavyaṃbhāvanīyaṃ, tadyathā pākṣikādiṣu jinabhavanādau caityavaṃdako gatvāyadāsnānādidarśananimittamairyāpathikīpratikramya viśrāmyatitadā kevalaṃgamanameva pratikramaṇīyaṃ, tataḥ svopāśraye pratyāyātāvāgamanaṃ viśrāmaṇāsaṃbhavegamanāgamanamiti, tathāpākṣikādau ye'nyavasatiṣu susādhavaste'śyaṃ vaṃdanīya iti vidhistatastatra vaṃdako gato yadā viśrāmyati tadāgamanaṃ, tataḥ svopāśraye pratyāgamane āgamanaṃ, viśrāmaṇābhāve gamanāgamanaṃ pratikramaṇīyamiti; uccāre praśravaṇe ca hastaśatād bahiryutsṛṣṭe'pāṃtarāle prāye viśrāmaṇāsaṃbhavāt gamanāgamanaṃ samuditaṃ pratikramaṇīyaṃ bhavati, yadāpi hastaśatasyāmyaṃtare uccāraṃ praśravaṇaṃ tanmātrakaṃ vā pariṣṭhāpayati tadāpi vicāre iti vacanāt eyāpathikīpratikramaṇapurassaraḥ paṃcaviṃśatyucchrāsapramāṇaḥ kāyotsargaḥ prāyaścittaṃ, saṃprati sutte iti padaṃ vyātikhyāsurāha - [bhā.114] uddesasamuddese sattācīsaṃtahā anunāe |
aṭhevayaūsāsā paṭhavaṇāpaḍikkamaṇamādī || vṛ-uddeśovācanāsūtrapradānamityarthaḥsamuddeśovyākhyāarthapradānamitibhāvaḥ, anujñāsūtrārthayoranyapradānapradānaṃ pratyanumananaṃ eteṣu tathetiśabdo'nuktasamuccayārthastena śrutaskaṃdhaparivarttane aṃgaparivarttaneca kṛte taduttarakālamavidhisamācaraṇaparihārāya prāyaścittaṃ kāyotsargaḥ saptaviṃśatyucchāsapramāṇaṃ paryantaikapādahīnaḥ samastaśraturviṃśatistavastatra ciṃtanīya iti bhāvaḥ, aṭevaya ityādi | prasthāpanaṃ svādhyāyasya pratikramaṇaḥkālasyatayoḥkaraṇekāyotsargaḥprāyaścittamaṣṭāvevocchrāsaḥ aṣṭocchrāsapramāṇaḥ ādiśabdātpānakamapiparisthāpyaaipithikī pratikramaṇottarakālaṃkāryosargoṣṭocchrāsapramāṇaḥ karaṇīya iti draṣṭavyametaccāsyaivavyavahārasya cūrtyāṃ dṛṣṭrālikhitamiti | atraivākṣepamabhidhitsurāha - [bhā.115] puvvaṃ paṭṭavaṇākhalu uddesāīyapacchatto hoti |
paṭṭhavaṇuddesādisuanānupuvvī kayā kiṃnu || vṛ-nanupūrva prasthāpanākhalusvādhyāyasya kriyate, paśrāduddeśādayo bhavaṃti,tataḥ prasthāpanoddeśādiṣu vyavasthiteṣu kiṃnu ityākṣepe kimarthaṃ nanu anānupūrvī anaṃtaragāthāyāṃ kṛtā kimiti paśrāt gāthāyāṃ pūrvamuddeśādayauktāstadanaṃtaraprasthāpanamitibhāvaḥ, naiṣadoṣomatāṃtareṇaivaṃrupāyāapyānupūrvyāḥsaṃbhavāt tathācāha[bhā.116] ajjhayaṇāṇaṃti tayaṃ puvvuttaṃ paṭṭavijaījehiṃ |
tesiṃuddesādi, puvvamato pacchapaṭṭhavaṇā ||