Vavahara v21.p46
Vyavahāravṛtti v21.p46
- Language
- Sanskrit
v21.p46
pādaściṃtyate tāvatkālapramāṇaḥ kāyotsarge ucchvāsa iti tatkālamucchvāsānāṃ kāyotsarge jñātavyaṃ, atha dhyānaṃ yoganirodhātmakaṃ, tatra kāyotsarge kiṃ dhyānaṃ ucyate dhyeyo yoganirodha iti pūrvamaharṣivacanāt tacca yoganirodhātmakaṃ dhyānaṃ tridhā, tadyathā kāyayoganirodhātmakaṃ, vāgyoganirodhātmakaṃ manoyoganirodhātmakaṃ ca tatra kāyotsarge kiṃ dhyānaṃ ? ucyate trividhamapi mukhyatastu mūkāyikaṃ tathā cāha kāyaceddhuṃ niruṃbhittā manaṃ vāyaṃ ca savvaso |
vaṭṭaikāie jjhāṇe, suhumussāsavaṃ munī ||
vṛ- kāyaceṣṭāṃ kāyavyāpāraṃ tathā manovācaṃ sarvaśaḥ sarvātmanā nirudhya kāyotsargaḥ kriyate, tataḥ kāyotsargastho muni sūkṣmocchavāsavān upalakṣaṇametat sūkṣmadṛṣṭisaṃcārādivāṃśca na khalu kāyotsarge sūkṣmocchavāsādayo nirudhyate, tannirodhasya kartumaśakyatvātvarttate, kāyike dhyāne etaccaivamucyate tasya spaṣṭamupalakṣyamāṇatvāt yāvatā punarvācikamānase api dhyāne draṣyavye tathā cāhana virujjhati ussaggajjhāṇā vāiyamānasā | tīrie ussagge tiṇhamannayaresiyā ||
vṛ- na virudhyete utsarge kāyotsarge dhyāne vācikamānase vāṅmanoyogayorapi viṣayāṃtarato nirudhyamānatvāt sūtreca dvitvepi bahuvacanaṃ prākṛtatvāt uktaṃ ca bahuvayaṇamiti tīraṃ saṃjātamasyetitīritaḥ paripūrṇe sati samyagvidhinā pāritastasmin tīrite kāyotsarge punastrayāṇāṃ dhyānānāmanyatarat | anyatamat syāt | punastritayamapi bhaṃgikaśrutaguṇanavyatirekeṇa prāyo'nyatra vyāpārāṃtare dhyānatritayāsaṃbhavāt; atha yathā kāyotsarge kimanyepi guṇāḥ saṃbhavati kiṃvā neti ucyate, saṃbhavatīti brūmastathā cāha - manasī egaggattaṃ janayai dehassa haṇai jaḍattaṃ | kāussaggaguṇā khalu suhaduhamajjhatthayā ceva ||
vṛ- kāyotsargasya guṇāḥ kāyotsargaguṇāḥ khalvamī tadyathā kāyotsargeḥ samyagvidhinā vidhīyamāno nāma manasaścittasya ekāgratvamekāgralaṃbanatāṃ janayati, taccaikāgratvaṃ paramaṃ dhyānaṃ jaṃ thiramajjhavasāṇaṃ taṃ jjhāṇamiti vacanān dehasya śarīrasya jaḍatvaṃ jāḍyaṃ haṃti vināśayati, prayatnaviśeṣataḥ paramalādhavasaṃbhavāt tathā kāyotsargasthitānāṃ vāsīcaṃdanakalpatvāt sukhaduḥkhamadhyasthatā sukhaduḥkhe parairudīryamāṇaṃ rāgadveṣākaraṇamanyathā samyakkāyotsargasyaivāsaṃbhavāt uktaṃ vyutsaggarhiprāyaścittamidānīṃ taporha vaktavyaṃ, tapaśca rātriṃdivapaṃcakādārabhya rātriṃdivapaṃcakādivṛdhdhayā tāvanneyaṃ yāvatṣaṇmāsāḥ tatra yeṣu sthāneṣu rātriṃdivapaṃcakatapasānyupadarśayatiḥ - [ bhā. 125 ]
daṃḍagagahinikkheve, āvasiyāe nisihiyāe ya | guruṇaṃca appaṇāme, paṃcarāiṃdiyā hoṃti ||
1
- daṃḍaṃ gṛhṇan pratyupekṣatena pramārjayatītyeko bhaṃgaḥ, na pratyupekṣate pramārjayatīti dvitīyaḥ na pratyupekṣate na pramārjayatīti tṛtīyaḥ pratyupekṣate pramārjayatīti caturthaḥ | tatrādyeṣu bhaṃgakeṣu paścādānupūrvyā yathottaraṃ tapaḥ kālaviśeṣite laghurmāsaḥ pratyekaṃ prāyaścittaṃ, caturthe catvāro bhaṃgāstadyathā duḥpratyupekṣate duḥpramārja yati | 1 | duḥ pratyupekṣate supramārjayati | 2 | supratyupekṣate duḥ pramārjayati | 3 | supratyupekṣate supramārja yati | 4 | atrādheṣu triṣu bhaṃgeṣu paścādānupūrvyā yathottaraṃ tapaḥ kālaviśeṣetāni paṃcarātriṃ divasāni prāyaścittaṃ caturthe bhaṃge śuddho vidhinā pravṛtteḥ, ihādyāstrayo bhaṃgakā māsalaghuprāyaścittaviṣayāḥ,