Vavahara v21.p7
Vyavahāravṛtti v21.p7
- Language
- Sanskrit
v21.p7
vyavahāra - chedasūtram-1eesiṃtupayāṇaṃ, patteyaṃparuvaṇaṃvocchaṃ || vṛ-vyavahāra uktaśabdārthaḥ,vyavaharatītyevaṃśīlovyavahārīvyavahārakriyāpravartakaḥ,prāyaścittadāyīti yāvat, tathā ye puruṣā puruṣagrahaṇaṃ puruṣottamo dharma iti khyāpanārthamanyathāstriyopidṛṣṭavyāstāsāmapi prāyaścittadānaviṣayatayā pratipādayiṣyamāṇatvāt, yathā yena vakṣyamāṇena prakāreṇa vyavahartavyā vyavahārakriyāviṣayīkartavyaḥ, pāṭhāṃtaraṃ je jahā kāle asyāyamarthaḥ, ye yathā yasmin kāle vyavahartavyāstadyathā yadā āgama vyavahāriṇaḥ saṃti, tadā tadupadeśenaiva vyavaharttavyāsteṣu vyavicchinneṣu śrutajñānavyavahāryupadeśena tadevacājñayāpi tadeva dhāraṇayā tadevatu jītavyavahāreṇāpi vyavaharttavyā iti, eteṣāṃ vyavahāravyavahārivyavahartavyarupāṇāṃ trayāṇāṃ padānāṃ tu viśeṣaṇe sa caitadviśinaṣṭi, saṃkṣepaprarupaṇārthamidamāha || [bhā.2] vavahārī khalukattāvavahāro hoikaraṇabhūto u |
vavahariyavva kajjakuṃbhāditiyassajaha siddhī || vṛ-vavahārī khalukattativyavahārasya kartāvyavahārasyachettābhidhīyateitiśeṣaḥ,vyavahāraḥ punarbhavati karaṇabhūtaḥ vyavahāra cchedakriyā pratikaraṇaṃtva prāptaḥ, tu śabdaḥ punararthe vyavaharitasaṃbaṃdhaśca, sa ca yathā sthānayojita eva sa ca vyavahāraḥ karaṇabhūtaḥ paṃcadhā 1 āgamaḥ 2 śrutamā 3 dhāraṇā 5 jītaśca āha cūrṇikṛt, paṃcavidho vyavahāraḥ karaṇamiti, tena ca paṃcavidhena vyavahāreṇa karaṇabhūtena vyavaharan kartā yanniṣpādayati kārya, tad vyavaharttavyamitsucyate, tathā cāha vavahariyavvāya je jahā purisā iti, atha kathaṃ vyavahāragrahaṇena vyavahārī vyavaharttavyaśca sūcyate, nakhalu devadattagrahaṇena yajñadattasya sūcā bhavatīti tata āhakuṃbhāditiyasya jaha siddhi kuṃbha ādireṣāmiti kuṃbhādayasteṣāṃ trikaṃ kuṃbhāditrikaṃ, tasya yathā siddhiḥkuṃbhagrahaṇenatathākuṃbhaityuktesakṛtakaititasyakartākulālaḥ karaṇaṃmṛccakrādisāmarthyāttanyate, kṛtakasyāsataḥ kartṛkaraṇa vyatirekaṇāsaṃbhavāt evamatrāpi, vyavahāra ityuktevyavahāri vyavaharttavyaśca sūcyate karaṇasyāpi sakarmakakriyā sādhakatamarupasya karmakartṛvyatirekeṇāsaṃbhavāditi tritayasiddhiḥ tadevamekagrahaṇe sāmarthyāditarasya dvayasya grahaṇaṃ bhavatyetat sāmānyena sanidarśanamuktaṃ, saṃpratikaraṇagrahaṇe'vaśyakartukarmagrahaṇaṃbhavatītyarthe nidarśanamāha || [bhā.3]
nāṇaṃnāṇīneyaṃ, annā vāmaggaṇā bhavetitae |
vivihaṃvā vihiṇā vā, vavaṇaharaṇaṃcavavahāro || vṛ- mārgaṇā bhavati tāmevāha, nāṇīnāṇaṃ neyamiti, tatra jñāyate vastu paricchidyate aneneti jñānaṃ, tatrayathājñānamitsuktejñāninojñānakriyākartujñeyasya cajñānakriyāviṣayasya paricchedasyasiddhirbhavati, tadvitayasiddhimaṃtareṇa jñānasya jñānatvasyaivāsaṃbhavādevamatrāpivyavahāra grahaṇena vyavahārī vyavahavyaśca sūcyate iti bhavati tritayasyāpyupajñepaḥ ekā tāvanmārgaṇā tritayaviṣayā kuṃbhāditrikasiddhidṛṣṭāṃte prāgabhihitā, vā śabda prakārāṃtare athavā iyamanyā tritayā viṣayā tadeva saṃjñepato vyavahārādipadatrayasya prarupaṇā kṛtā,saṃprati yathākramavistareṇatāṃcikīrṣuḥ prathamatovyavahārapadasya niruktaṃvaktukāma idamāha vivihaṃ vā ityādi vividhaṃ tadyogyatānusāreṇa vicitra vidhinā vā sarvajñoktena prakāreṇa vapanaṃ tapaḥ prabhṛtyanuṣṭānaviśeṣasya dānaṃṭuvabījataṃtusaṃtāne iti vacanāt haraṇamatīcāradoṣajātasya athavā saṃbhūya dvitryādisādhunāṃkvacitprayojanepravṛttīyat yasminvā bhavati tasya tasmin vapanamitarasmāccaharaṇamiti