Vavahara v21.p63
Vyavahāravṛtti v21.p63
- Language
- Sanskrit
v21.p63
vyavahāra - cheṭasūtram-1. etena kāraṇenācāryādayastrividhā bhavaṃti, sūtre bhave iti bahutvepyakavacanaṃ prākṛtatvāt prākṛte hi vacanavyatyayopikvacidbhavati iti, enāmeva gāthāṃvyākhyānayati || [bhā.171] kajjākajjajayājaya avijāṇaṃto agītojaṃseve |
so hoitassa dappo gīye dappojahadosā ||| vṛ-kāryaṃ nāma prayojanaṃ, yacca prayojanaṃ tacca adhikṛtapravṛt kāraṇaṃ, ataevānyatroktaṃ kāraṇaṃtivā kajaṃti vā egaḻaṃ, tatoyamarthaḥ agīto'gītārthaḥ kāraṇaṃ na jānāti, yasminprāpta pratisevanā kriyate | akāraṇaṃ na jānāti yasmin pratisevanā na kriyate, tathā kāraṇe akāraṇe vā prāpte sevanaṃ kurvan yatanāmayatanāṃvānajānāti, etānyajānāno yaḥ sevatepratisevate, tasyadarpobhavati |sā tasyadarpikā pratisevanābhavatītibhāvaḥ,gītārthaḥ punaḥ sarvāṇyapyetāni jānātitataḥ kāraṇepratisevate, nākāraṇepi yatanayānapunarayatanayātataḥśuddha evanaprāyaścittaviṣayo'gītārthasya tvajñānatayādarpaṇapratisevamānasya prāyaścittaṃ yadi punaḥ gītārthopi darpaṇa pratisevate, kāraṇepyayatanayā ca tadā tulyāmagītārthena samaṃtasya prāyaścittaṃ | tathācāha gīe dappā jae dosā, gīte gītārthe darpaṇa pravartamāne pratisevanāyāmiti gamyate kāraṇepi pratisevanāyā ayatamāne agītārthena tulyaṃ tasya prāyaścittamiti bhāvaḥ, pratisevyamāne tulye vastuni darpaṇāpi kriyamāṇāyāṃ prati sevanāyāṃ yatanayā pravṛttau na tulyaṃ prāyaścittaṃ, kāraṇe punaryatanayā pravarttamānaḥ śuddha eva na prāyaścittaviṣayaḥ | tatrācāryā upādhyāyaśca niyamāt gītārthā iti gītārthatvāpekṣayā samāḥ kevalaṃpratisevyamānaṃvastupratītya viṣamāḥ bhikṣavogītārthā'gītārthāścabhavaṃti pratisevyamapi vastvadhikṛtya bheda iti, vastubhedato gītārthatvāgītārthatvataśca pṛthak vibhinnaṃ vibhinnaṃ prāyaścittaṃ, sahāsahapuruṣādyapekṣayā tutulyepyābhavati prāyaścitte pṛthak vibhinnaṃ vibhinna prāyaścittadānaṃ tathācāha - [bhā.172] dosavihavānuruvoloedaṃḍovi kimutauttarie|
titthucchedo iharā nirānukaṃpānaya visohī || vṛ-daṃḍovītyapiśabdo bhinnakramatvātlokepītyevaṃdraṣṭavyaḥ lokepidaṃḍodoṣānurupo vibhavānurupaśca, tathāhimahatyaparādhe mahāna daṃḍo'lpe'lpīyāna tathā samāne'pi doṣe'lpadhanasyālpomahādhanasya mahāna lokepi tāvadevaṃ kimuta kiṃpunarauttarike lokottarasaṃbaṃdhini vyavahāre, tatra sutarāṃ doṣasāmarthyānurupo daṃḍastasyasakalajagadanukaṃpāyāḥ pradhānatvātyadipunaralpepidoṣemahāndaṃḍomahatyapyalpīyāntathā yadi samānepyaparādhekṛtakaraṇatvamakṛtakaraṇatvaṃvācāryopādhyāyayorbhikṣorapikṛtakaraṇatvamakṛtakaraṇatvamadhigatatvaṃ sthiratvamasthiratvaṃcānapekṣya na tadanurupo daṃḍaḥ syāt kiṃtutulya eva, tadā vyavasthāyā abhāvataḥ saṃtānapravṛtyasaṃbhave tīrthocchedaḥ syāt, tathā niranukaṃpā anukaṃpāyā abhāvaḥ | prāyaścittadāyakasya asamarthabhikṣuprabhṛtīnāmanugrahātnacatasya prāyaścittadāyakasya viśodhiraprāyaścittasya prāyaścittepyatimātraprāyaścittasya dānato mahā'śātanāsaṃbhavāt appacchite va dei pacchittaṃ pacchitte āsāyaṇā tassa mahatīu, itivacanāttataḥsāpekṣā ācāryādayastrividhā uktāḥ atraiva prakārāṃtaramāha | [bhā.173] ahavā kajjā kajje jayājayaṃteya kovido gīyo; |
dappājātoniseve, anuruvaṃ pāvae dosaṃ || vṛ-athavetiprakārāṃtaregītārthaḥsakāraṇamapijānāti |akāraṇamapijānāti,yatanāmapijānāti|