Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p64

Vyavahāravṛtti v21.p64

Language
Sanskrit

v21.p64

ayatanāmapi jānāti evaṃ kāryākārye yatāyate kovido gītārtho yadi darpeṇa pratisevate | kāraṇepyayatanayā tadā sa darpāyatanāto niṣevamāṇo'nurūpaṃ darpānurūpamayatanārūpaṃ doṣaṃ prāyaścittaṃ prāpnoti, darpā'yatanāniṣpannaṃ tasmai prāyaścittaṃ dīyate iti bhāvaḥ |

kappeya akappammiya, jo puna avinicchito akajjuṃpi | kamiti sevamāṇo adosavaṃto asaḍhamāvo ||
vṛ- yaḥ punaḥ kalpe'kalpe ca aviniścitaḥ kiṃkalpyaṃ kimakalpyamiti viniściyarahitaḥ so'kāryamapi akaraṇīyamapi akalpyamiti bhāvaḥ kāryamiti kalpikamiti budhyā sevamāno'śaṭhabhāvaḥ atra hetau prathamā'śaṭhabhāvatvādadoṣavān prāyaścittabhāg bhavatītibhāvaḥ |

jaṃ vā dosamayāṇato hehaṃbhūto nisevaī | niddosavaṃ keṇa hujjā, viyāṇato tamāyāraṃ ||
vṛ-bhūto nāma guṇadoṣaparijñānavikalo'śaṭabhāvaḥ sayaṃ doṣamajānāno niṣevate pratisevate tameva doṣaṃ vijānānaḥ kovido gītārthaḥ ācaran samācaran kena hetunā nirdoṣavān ? doṣasyābhāvo nirdoṣaṃ tadasyāstīti nirdoṣavān doṣābhāvavān na bhavet naiva bhavatīta bhāvaḥ | tīvraduṣṭādhyavyavasāyabhāvāt | na khalu jānānastabriduṣṭādhyavasāyamaṃtareṇa tathā pravarttate iti tadevaṃ dṛṣṭāṃtamabhidhāyādhunā dātikayojanāmāha - ( bhā. 176 ]
emevaya tullaṃmivi avarāhapayaṃmi vaṭṭiyā dovi | tatthavi jahānuruvaṃ dalaṃti daṃḍaṃ duveṇahaṃpi ||
vṛ- evameva anenaiva prakāreṇa anenaiva dṛṣṭāṃteneti bhāvaḥ dvāvapi janau āstāmeka ityapi śabdārthaḥ | tulyepi samānepyaparādhapade varttitau tatrāpi tulyepyaparādhapade dvayorapi tayoryathānurūpaṃ gītārthāgītārthayatanāsaṃhananaviśeṣānurūpaṃ daṃḍaṃ dalayaṃti prayacchanti, tasmāt prāyaścittabhedataḥ prāyaścittadānabhedataścācāryādikastrividho bhedaḥ kṛtaḥ, tadevamācāryāditrividhabhedasamarthanāyoktarupadṛṣṭāṃtavaśato gītārthāgītārthādibhedataḥ ābhavat prāyaścittanānātvaṃ copadarśitamidānīmata eva dṛṣṭāṃtādavasthābhedato gītārthe eva kevale śodhinānātvamupadarśayati |

esevaya diṭhṭhato tivihe gīyaṃmi visohināṇattaṃ | vatthusariso udaṃḍo dijai loevi puvvṛttaṃ ||
vṛ- gīte gītārthe trividhe triprakāre bālataruṇavṛddhalakṣaṇe yat śodhinānātvaṃ tadviṣaye eṣa evānaṃtaroditasvarupo dṛṣṭāṃtastathāhi yathākalpyavidhiparijñānavikalo'kalpanīyamapi kalpanīyamiti buddhyā pratisevamāno na doṣavān bhavati | kovidastu kalpyākalpye jānāno'kalpanīyaṃ pratisevamānāṃ doṣavān evamihāpi tulye pratisevyamāne vastuni taruṇe prabhūtaṃ prāyaścittaṃ samarthatvāt | bālavṛddhayoḥ stokamasamarthatvāt na caitadanyāyyaṃ yato lokepi vastusadṛśaḥ puruṣānurupo daṃḍo dīyate, tathāhi bāle vṛddhe ca mahatyapyaparādhe karuṇāspadatvāt stoko daṃḍa: taruṇe mahān, etacca puvyuttamiti prāgavoktaṃ dosavihavānurūvo ityādinā tato nyāyyamanaṃtaroditamiti, saṃpratyācāryopādhyāyabhikṣūṇāmeva cikitsāviṣaye vidhinānātvaṃ darśayati -

tivihe tegicchaṃmi ujjuya vāulaṇasāhuṇā ceva |