Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p8

Vyavahāravṛtti v21.p8

Language
Sanskrit

v21.p8

pīṭhikā - [bhā. 3] vyavahāraḥ kimuktaṃ bhavati? vividho vidhinā vā hāro vyavahāraḥ, pṛṣodarādaya iti vivāpaśabdayorvyava ādeśaḥ; saṃprativapanaharaṇaśabdayorartha vaktukāmastadekārthikānyāha || [bhā.4] vavaṇaṃti rovaṇaṃtiya, pakiraṇa parisāḍaṇāya egaṭuṃ |
hārottiyaharaṇaṃ, tiya egaṭhaṃhīraevati || vṛ-ṭuvapbījataṃtusaṃtāne upyate iti vapanaṃ, itiśabdaḥ śabdasvarupaparisamāptidyotakaḥ evamuttarepi, ropaṇamitiruhajanmanirohati kaścittamanyaḥ prayukta prayoktṛvyāpārenivaheḥ povāitihakārasyapakāraḥ ropyate iti parimāḍaṇā iti, śaṭa rujāyāṃ paripūrva pariśaṭati paribhraśyati tamanyaḥ prayukte pūrvavat ṇic pariśāṭayate iti pariśāṭanāni vetyādi anaṭ pratya yaḥ āpa casamuccaye, egaṭhamiti etat śabdacatuṣyayamekārtha ekārthapravṛttāḥ parasparamete paryāyā iti bhāvastena yaduktaṃ bhavati ropaṇamiti prakaraṇamiti pariśāṭaneti vā taduktaṃ bhavati vapanamiti etāvatā vapanaśabdasya pradānalakṣaṇo'rthaḥ samarthitaḥ; hāroti cetyādigrahaṇaṃ hāra iharharaṇaṃ hriyate iti vā ekārthaṃ trayopyete śabdā ekārthikā ityarthaḥ tadeva vāpaśabdasya hāraśabdasya ca pratyekamartho'mihitaḥ,saṃprati tayoreva samuditayorarthaṃ jijñāpayiṣuridamāha || [bhā.5] atthīpañcatthīṇaṃhāuṃ ekassavavaiviiyassa |
eeṇauvavahāro ahigāro ettha uvihīe || vṛ-arthī yācako yaḥ parasmātmamedaṃlabhyamitiyācate, pratyarthī arthinaḥ pratikulaḥ, kimuktaṃbhavati, yaḥ parasya gṛhītvā na kimapi tasmai prayacchati tayorarthipratyarthino vivadamānayorvyavahārārthastheyapuruṣamupasthitayoḥ sa vyavahāraparicchedakuśalo vyavahāravidhāpanasamarthaśca stheyo yasmāt hāuṃ ekassattisūtreṣaṣṭī paṃcamyarthe prākṛte hi vibhaktivyatyayo'pibhavati, yadāha, pāṇiniḥsvaprākṛtalakṣaṇe vyatyayopyāsāmiti, yasya yannābhavati, tasmāt tat hṛtvā ādāya yasyā bhavati tasmai dvitīyāya vapati prayacchati, eeṇauvavahāro itietena anaṃtaroditena kāraṇenasastheyavyāpāro vyavahāraḥ, kimuktaṃbhavati yasmādeṣastheyapuruṣo vivādanirṇayāya ekasmāddharati, anyasmai prayacchati, tasmāttvyāpāro vapanaharaṇātmakatvātvyavahāraitietāvatāsamudāyārthakathanaṃkṛtaṃ,sacavyavahārovidhivyavahāroavidhi vyavahāraścaadhikāraḥ prayojanaṃvyavahāreṇa vidhinaiva vidhipūrvakaṇaiva tuśabda evakārārthe bhinnakramaśca, nā vidhinā, avidhirmokṣa pratipaṃthitvāt tadevamuktaṃ, vyavahāraśabdasya nirvacanaṃ tacca kriyāmātramapekṣayoktamadhikṛtagraṃthayojanāyāṃtukaraṇavyutpattirāśrayaṇīyā, vidhinā hriyatecayenasavyavahāra iti, saṃprativyavahārasya nāmādibhedadarśanārthamāha || [bhā.6] vavahāraṃmi caukkaṃdavve pattāiloiyādī vā |
noāgamato panagaṃ, bhāve egaṭhiyā tassa || vṛ- vyavahāre vyavahāraviṣaye catuṣkaṃ, kimuktaṃ bhavati caturddhā vyavahārastadyathā-nāmavyavahāraḥ sthāpanāvyavahārodravyavyavahārobhāvavyavahāraścatatranāmasthāpanesupratīte,dravyavyavahārodvidhā, āgamato noāgamataśca, āgamato vyavahārapadajñātā tatra cānupayukto, noāgamata stridhā-jñaśarīrabhavyaśarīra tadvyatiriktabhedāttatrajñaśarīrabhavyaśarīvyavahārogatau,jñaśarīrabhavyaśarīrayoranyatrānekaśobhihitatvāt tadvyatiriktamāha; davvepattāi loiyādīvā dravye dravyaviṣaye vyavahāro noāgamato