Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p75

Vyavahāravṛtti v21.p75

Language
Sanskrit

v21.p75

ekatriṃśadahorātrā ekasyacāhorātrasya caturviṃśatyuttararātabhāgānāmekaviṃśaśataṃ ekaviṃśatyadhikaśataṃ tathāhi ekonacatvāriṃśacchatānāṃpaṃcaṣaṣṭyadhikānāṃ caturviṃśatyuttareṇa śatenabhāge hiyamāṇe yathoktaṃ labhyataeveti athavā na bhāgaiḥ saṃkhyā kiṃtumuharttādibhirata āha

74
ekattīsaṃcadināi guttīsamuhattasattarasabhāgā| eththapuraṇa ahigāro nāyavvokammamāseṇa ||
vṛ- ekatriṃśaddināni ekonatriṃśanmuhūrttā saptadaśadvāṣaṣṭibhāgāḥ ekatriṃśadinānitāvat pūrvavat tato yadekaviṃśatyuttaraṃśatamavaśepaṃ jā taṃtat ahorātrasyatriṃśatmuhuttā īti muhūrttānayanāyatriṃśatāguṇyatejātāni triṃśadadhikāniṣaṭtriśatśatāni eteṣāṃcaturviṃśatyadhikenaśatenabhāgaharaṇāṃ labdhāekatriṃrātūmuhūrttā śeṣamavatiṣṭhate catuḥ triṃśat sadvāpaṣṭibhāgānayanāyadvāṣaṣṭyāguṇyate jātānyekaviṃśatiśatānyaṣṭottarāṇi teṣāṃ caturviṃśatyuttaraśatena bhāgohiyatelabdhāḥ paripūrṇāḥ saptadaśadvāṣaṣṭibhāgāḥ atrapunaḥ prāyaścittavidhāvadhikāraḥ prakṛtaṃ jñātavyo nakṣatrādināṃmāsānāṃ madhyekarmmamāsena, saṃpratibhāvamāsapratipādanārthamāha - [ bhā. 201] mūlādivedagokhalu bhāvejovāvijāṇato tassa |
nahi aggināṇatoggīṇāṇaṃ bhāvo tato anno ||
vṛ- bhāvebhāvomāsodvidhā āgamato noāgamataścatatranoāgamataḥ khalumūlādivedakaḥ, mūlakaṃdakāṃḍapatrapuṣpaphalavedakaḥ kimuktaṃ bhavate | yodhānyamāṣajīvodhānyamāṣabhavevarttamāno mūlarūpatayā kaṃdarūpatayā kāṃḍarūpatayā patrarūpatayā puṣparūpatayā phalarūpatayā vā dhānyamāṣabhāvāyurvedayate, sanoāgamatobhāvamāsaḥ, prākṛtemāṣaśadvasyāpimāsaitirūpasaṃbhavāta: āgamataāha jovāvijāṇato tassa tasyamāṣasyamāsasya vā yo jñāyako jñātā api śabdādupayuktaśca sa āgamatobhāvamāsaḥ, upayogobhāvanikṣepa itivacanāt atraparaāha nahītyādi, nanu yadi māsasyajñātā tatracopayuktastathāpikathamasaubhāvamāsaḥ tarhyagni jñānopayuktomāṇavakognirdāhapākādyarthakriyākāritvābhāvat sūrirāha nāṇamityādi yadetaduktaṃ tadasat samyagvastutattvāparijñānāt ihādyarthābhidhānapratyayāstulyanāmadheyāḥ | tathāhighaṭopighaṭa ityabhidhīyate ghaṭaśabdopighaṭajñānamapi ghaṭaiti etacca sarvavādināmavisaṃvādasthānaṃ tatomāsajñānamapimāsa śabdavācyaṃtaccabhāvo jīvaguṇātvāt sa ca jñānalakṣaṇobhāvastasmādātmano'nanyaitimāsa jñānāpayuktobhāvamāsaḥ atra ṣaḍvidhamāsanikṣepa madhyekālamāsenādhikārastatrāpikarmmamāsenetyanaṃtaramevoktaṃ śeṣāstvapākaraṇabuddhyopanyastāḥ etadevanikṣepa prarūpaṇāyāḥ phalaṃ yat prastutasyavyākaraṇamaprastutasyanirākaraṇamiti, yaduktama prasutārthāpākaraṇāt prastutārthavyākaraṇāccanikṣepaḥ phalavāniti tadevaṃ māsanikṣepa prarūṇākṛtā saṃprati parihāra śabda nikṣepa prarūpaṇārthamāhanāmaṃ ṭhavaṇā davie pariraya pariharaṇa vajjaṇuggahatā; bhāvāvaṇesuddhe nava parihārassa nāmāī |

vṛ- parihāraśabdovibhaktipariṇāmena sarvatrasaṃbadhyate, tadyathānāma parihāraḥ sthāpanāparihāraḥ | davie iti dravyodravyaviṣayaḥ parihārodravyaparihāraḥ, parirayaparihāraḥ pariharaṇa parihāraḥ vṛjīvarjanevṛjyateiti varjanakarmmaeyanaṭavarjanamityarthaḥ varjanasyaparihārovarjanaparihāraḥ anugṛhyate iti anugrahaḥ karmmaṇya ca tasyabhāvo anugrahatā'nugrahaṇamityarthaḥ | anugrahatayā parihāro'nugrahatā parihāraḥ, bhāvattibhāvaciṃtāyāmāpanne āpannasyaparihāra āpannaparihāraḥ, aśuddhe śuddhasya parihāraḥ evaṃ parihārasyanāmādi viśeṣaṇato

Linked texts (1)