Pramāṇa · Search · About · API

Vavahara v21.p98

Vyavahāravṛtti v21.p98

Language
Sanskrit

v21.p98

....
uddeśakaḥ 1, mūlaṃ: 1, [bhā. 285]
97 vṛ-jñānārthaṃ darśanārthaṃcopasaṃpat pratyekaṃ tridhā, tadyathāsūtraṃcārthaścatadubhayaṃcasūtrārthatadabhayaṃtasmin sūtreṣvetadubhayasmiṃścetyarthenimittaṃsaptamīceyaṃtatayoṃ bhāvārthaḥ | jñānārthadarśanārthaṃcopasaṃpadyamānaḥ pratyekaṃ sūtrārthaṃ vā upasaṃpadyate arthārthaṃ vā tadubhayārthaṃ ceti punarekekaṃ tridhā tadyathā varttanati atra saptamīlopaḥ prākṛtatvāt vartanāyāṃ | vartanānimittaṃ evameva saṃdhanāyāṃ saṃdhanānimittaṃ tatra pūrvagṛhītasya sūtrārthasya tadubhayasya vā grahaṇanimittaṃ, evaṃ jñāne darśane ca pratyekaṃ bhavati tridhā upasaṃpat caraṇopasaṃpadā punarupasaṃpadyamāno dvidhopasaṃpadyate, tadyathā vaiyāvṛttanimitaṃ kṣapaṇe kṣapaṇānimitaṃ te ca dvidhāpi upasaṃpadyamānāḥ kālatoyāvajjīvaṃ bhaveyuḥ |caśabdāditvarāśca enāmevagāthāṃvyākhyānayati - [bhā.286] saṇanāṇesuttatthatadubhaye vattaṇā ya ekeke |
uvasaṃpayā carite veyāvacceyakhamaṇeya || vṛ-darśanaviśodhikāni yānisūtrāṇiśāstrāṇivātānidarśanaṃ,śeṣāṇisūtrāṇiśāstrāṇivā jñānaṃ, tatradarśanejñāneca pratyekamupasaṃpatridhā, sūtranimittamarthanimittaṃtadubhayanimittaṃca, ekaikasmiṃścasūtrādau pratyakaṃ vartanādi tribhedaṃ vartanā saṃdhanā grahaṇaṃca, kimuktaṃ bhavati sūtrepi vartanānimittamupasaṃpadyate, saṃdhanānimittamupasaṃpadyate, apūrvagrahaṇanimittaṃ vā upasaṃpadyate, evamarthepi tritayamubhayepi tritayamiti, darśanepi navavidhopasaṃpatjñānepinavavidheti, cāritre cāritraviṣayā upasaṃpatvaiyāvṛtte kṣapaṇeca | [bhā.287] suddhaparicchanno lahugā akāratesāraṇā anāpucchā |
tīsuvimāsolahutto vattaṇādīsuṭhāṇesu || vṛ- yat gurusakāśe sūtraṃ tatsarvamadhītaṃ tato gurubhiranujñāto vidhinā āpṛcchaya vajikādiṣvapratibadhyamāna āgataḥ | āgataścasantrīdivasānyāvatparīkṣitaḥ śuddhaḥ itthaṃbhūtaṃyona pratīcchatyācāryastasya prāyaścittaṃ laghukāścatvāro laghumāsāḥ, yopi upasaṃpanno varttamānanimittaṃ saṃdhanānimittaṃ grahaṇanimittaṃ vā sa yadi vartanāṃ saṃdhanāṃ grahaṇaṃ vā na karoti tadā tasmin vartanādikamakurvvati pratyekaṃ triṣvapi sthāneṣu vartanādiṣu māso laghukaḥ prāyaścittaṃ, ācāryopi yadyupasaṃpannaṃ pramādyaṃtaṃ na sārayati tatastasminnapi sāraṇe atra vibhaktilopa ārṣatvāt | akurvati triṣvapivartanādiṣu sthāneṣu māsalaghu etacca prāyaścittavidhānaṃ sūtraviṣayamarthe punarvartanādimakuti śiṣye arthanimittamupasaṃpannaṃ pramātaṃ vartanādiṣvasārayatiguraucapratyekaṃtriṣvapivartanādiṣusthāneṣuprāyaścittaṃmāsaguru, ubhayaviṣayeṣudvayorapi pratyekaṃ vartanādiṣu triṣvapi sthāneṣu pṛthak ubhayaṃ prāyaścittaṃ māsaguru māsalaghu ceti, evaṃ gāthāyāmanuktamapisaṃpradāyādavasitaṃ, tathā aṇāpucchāiti anāpṛcchāyāmanujñāmityarthaḥ atra catvāro bhaṃgāstadyathāananujñāto'nanujñātenasahavartanāṃkarotītyekobhaṃgaḥ, ananujñāto'nujñātenasaheti dvitīyaḥ, anujñātoananujñātenetitṛtīyaḥ anujñāto anujñāteneticaturthaḥ evaṃsaṃdhanāyāṃgrahaṇepicapratyekaṃcatvāro bhaṃgāḥ evamarthepi tadubhayasminnapi ca pratyekaṃ vartanādiṣu catvāraścatvāro bhaṃgāḥ tatra sutraviṣaye triṣvapi vartanādiṣusthāneṣupratyekamāyeṣubhaṃgeṣudadānasyacagṛhāṇasya caprāyaścittaṃmāsalaghutapaḥkālaviśeṣitaṃ tadyathā vartanāyāmādyeṣu triṣu bhaṃgeṣu māsalaghu, saṃdhanāyāṃ māsalaghu tapo gurukālalaghu, grahaṇe māsalaghu, dvābhyāṃ guru tadyathā - tapasā kālena ca, evamarthe tapaḥ kālaviśeṣitaṃ māsaguru | tadubhayasmin tadubhayaprāyaścittamarthaṃ viṣayaṃ tadubhayaviṣayaṃ ca prāyaścittaṃ gāthāyānupāttamapi vyākhyānādupagataṃca; caturthabhaṃgaḥ 217