Uttarajjhayana v28.p155
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p155
- Language
- Sanskrit
v28.p155
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-3/102
jīvā sohimanuppattā, āyayaṃti manussayaṃ ||
vṛ. 'karmaṇāṃ ' manujagativibandhakānām 'tuḥ' pūrvasmādviśeṣadyotakaḥ 'pahāṇāe 'tti prakṛṣṭaṃ hānam-apagamaḥ prahāṇaṃ tasyāpo - lābhaḥ prahāṇāyaḥ tasmin, yadvā sūtratvāt prahāṇau prahānyā vā taṃdvibandhakānantānubandhyādikarmasu prahīṇeṣu, kṛtaścidīśvarānugrahādestadaprāpteḥ, anyathā hi tadvaiphalyāpattiḥ, etena-‘anyo janturanīśo'yamātmanaḥ sukhaduḥkhayo | īśvaraprerito gacchet, śvabhraṃ vā svargameva vā ||' ityapāstaṃ bhavati, atha kathaṃ punasteṣāṃ prahāṇirityāha- 'ānupūrvyā' krameṇa 'na tu jhagityeva, tayāpi 'kayāi u'tti tuśabdasyaivakārārthatvātkadācideva na sarvadā, 'jīvā: ' prāṇinaḥ 'śuddhīm' kliṣṭakarmmavigampatmikām anu-tadvighātikarmāpagamasya paścātprāptāḥ ‘ādadate' svīkurvanti manuṣyatāṃ, pāṭhāntarataśca 'jāyante maṇussayaṃ (sattayaṃ) 'ti subavyatyayānmanuṣyatāyāṃ tadaiva tannirvarttakamanujagatyādikarmodayāditi bhāvaḥ, anena manujatvavibandhakakarmāpagamasya tathāvidhakālādisavyapekṣatvena durāpatayā manuṣtvadurlabhatvamuktamiti sūtrārthaḥ ||
kadācideta - davāptau śruti: sulabhaiva syādata āha
mānussaṃ viggahaṃ laddhuṃ, sutī dullahā |
jaṃ soccā paḍivajjaṃti, tavaṃ khaṃtimahiṃsayaṃ ||
vṛ. 'mānussaṃ 'ti sūtratvānmānuṣyakaṃ manuṣyasambandhinaṃ viśeṣeṇa gṛhyate ātmanā karmmaparatantreṇeti vigrahastaṃ manujagatyādyupalakṣitamaudārikaśarīraṃ 'laddhuṃ 'ti apergamyamānatvāt labdhvāpi, 'śrutiḥ' ākarṇanaṃ, kasya ? - dhārayati durgatau nipatato jīvāniti dharmma:, tathā ca vācaka:"prāg lokabindusāre sarvākṣarasannipātaparipaṭhitaḥ | dhṛñ dharaṇā'rtho dhātustadarthayogādbhavati dharmmaḥ ||" durgatibhayaprapāte patantamabhayakaradurlabhatrāṇe | samyak carito yasmāddhārayati tataḥ smṛto dharmaḥ ||2|| tasya - evamanvarthanāmno dharmasya 'durlabhā' durāpā prāgutkālasyādihetutaḥ, sa ca - mṛdvī śayyā prātarutthayā peyā, bhaktaṃ madhye pānakaṃ cāparāhṇe | drākṣākhaṇḍaṃ śarkarā cārdharātre, mokṣaścānte śākyaputreṇa dṛṣṭaḥ || " ityādisugatādikalpito'pi syād atastapohāyāha-yaṃ dhammaṃ śrutvā 'pratipadyante' aṅgīkurvanti 'tapaḥ' anaśanādi dvādaśavidham ' kṣānti' krodhajayalakṣaṇāṃ mānādijayopalakṣaṇaṃ caiṣā, 'ahiṃsayanti' ahiṃsratām-ahiṃsanaśīlatām, anena ca prathamavratamuktam, etacca śeṣavratopalakṣaṇam, etatpradhānātvātteṣām, etaddvṛttitulyāni hi śeṣavratāni, evaṃ ca tapasaḥ kṣāntyādicatuṣkasya mahāvratapañcakasya cābhidhānāddaśavidhasyāpi yatidharmmasyābhidhānam, iha ca yadyapi śruteḥ śābdaṃ prādhānyaṃ tathāpi tattvato dharma eva pradhānaṃ, tasyā api tadarthatvāditi, sa eva yacchabdena parāmṛśyate, athavā kākvā nīyate- 'yad' yasmāt śrutvā pratipadyante tapaḥ prabhṛti nāśrutvā 'succā' jāṇati kallāṇaṃ, soccā jāṇati pāvagaṃ' ityādyāgamāt, tata evamatimahārthatayā durāyeyamiti sūtrārthaḥ | śrutyavāptāvapi śraddhādurlabhatāmāha
āhacca savaṇaṃ laddhuṃ, saddhā paramadullahā |
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit