Uttarajjhayana v28.p171
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p171
- Language
- Sanskrit
v28.p171
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-4 / 116 śakuni catuṣpadaṃ nāgaṃ kiṃstughnaṃ karaṇaṃ tathā, 'etānī'ti śakunyādīni catvāri 'dhruvāṇī'tyavasthitāni śeṣāṇi karaṇāni 'calāni' anavasthitāni sapteti ślokadvayārthaḥ ||
kasya punaḥ kva dhruvatvamityāha
kiṇhacauddasirati sauṇi paḍivajjae sayā karaṇaṃ | itto ahakkamaṃ khalu cauppayaṃ nāga kiṃchugdhaṃ ||
vṛ. kṛṣṇacatarddaśyā rātrau śakuniḥ pratipadyate, svarūpamiti śeṣaḥ, kiṃ kadācidevetyāha'sadā' sarvvakālam, anenāsyāvasthitatvamāha, karaṇaṃ prāgvad, ata ūrdhvaṃ 'yathākramaṃ yathāparipāṭi 'khaluḥ' avadhāraṇe tato yathākramameva, catuṣpadaṃ nāgaṃ kiṃstughnamiti, tatrāmāvāsyāyāṃ dine catuṣpadaṃ rātrau nāgaṃ pratipādi ca dine kiṃstughnamiti gāthārthaḥ || saptavidhakaraṇānayanopāyapratipādikeyaṃ pūrvācāryagāthā
"pakkhatihito duguṇiyā durūvaṇīhā ya sukkapakkhami | sattahie devasiyaṃ taṃ ciya rūvāhiyaṃ rattiṃ ||
esā'ttha bhāvanā-abhimayadiṇaṃmi karaṇajāṇaṇatthaṃ pakkhatihito duguṇiyatti-ahigayatihiṃ paḍucca atīyāto duguṇijjaṃti, jahā suddhacautthīe duguṇā aṭṭha havaṃti, 'duruvahīṇaṃ 'ti, sattahie devasiyaṃ karaṇaṃ havai, ettha ya bhāgā chacceva, tao bavāiyakkameṇa cauppahariyakaraṇabhāveṇa utthi divase to vaṇiyaṃ havai, ta ciya rūvāhiyaṃ 'ratti' ti rattīe viṭṭhī, kaṇhapakkhe dorūvā na pāḍijjaṃti, evaṃ savvattha bhāvaṇā kāyavvā bhaṇiyaṃ ca
"kiṇhanisitaīyadasamī sattami cāuddasīsu aha viṭṭhī | sukkacautthikkārasiṇisi aṭṭhamī punnimā ya divā || 1 ||
laukikā apyāhu:
"kṛtṛrā sadivā dara bhūtadivā, śucarāṣṭadivaikarapūrṇadivā | yadī candragatiśca tithiśca samā, iti viṣṭiguṇaṃ pravadanti budhāḥ ||2|| " "suddhassa paḍivai nisi paṃcamidiṇi aṭṭhamīe rāī tu | divasassa vārasī puṇṇimāya ratiṃ bavaṃ hoti || 1 || bahulassa cautthīe divā ya taha sattamīem̐ rattiṃpi ekkāsī divase bavakaraṇaṃ hoi nāyavvaṃ ||2||"
1
iti sampradāyārtha: || prāguddiṣṭaṃ bhāvakaraṇamāhani. [201]
bhāvakaraṇaṃ tu duvihaṃ jīvājīvesu hoi nāyavvaṃ | tattha u ajīvakaraṇaṃ taṃ paṃcavihaṃ tu nāyavva ||
vṛ. bhāvaḥ paryāyaḥ tasya karaṇaṃ bhāvakaraṇaṃ, tatpunaḥ tuśabdasya punararthatvāt 'dvividhaṃ' dvibhedaṃ, kathamityāha - jīvājīveṣu bhavati 'jñātavyam' avaboddhavyaṃ, kimuktaṃ bhavati ? - jīvaviṣayamajīvaviṣayaṃ ca, tatrālpavaktavyatvādajīvabhāvakaraṇamevādāvupadarśayati- 'tattha jamajīvakaraṇaṃ 'ti tatra - tayordvayormadhye yadajīvakaraṇaṃ tat 'pañcavidhaṃ tu' pañcaprakārameva 'jñātavyam' avaseyamiti gāthārthaḥ | etadeva spaṣṭayitumāha
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit