Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p172

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p172

Language
Sanskrit

v28.p172

varasagaṃdhaphāse saṃṭhāṇe ceva hoi nāyavvaṃ | paṃcavihaṃ paṃcavihaṃ duviha'ṭṭhavihaṃ ca paṃcavihaṃ ||
vṛ.varṇarasagandhasparśe saṃsthāne caiva, ubhayatra viṣayasaptamī, tato varṇādiviṣayaṃ bhavati jñātavyam, ajīvakaraṇamiti prakramaḥ, tatra varṇaḥ pañcavidhaḥ - kṛṣṇādi, rasaḥ pañcavidhastiktādiḥ, . gandho dvibhedaḥ - surabhitiraśca, sparśo'ṣṭavidhaḥ - karkaśādi:, saṃsthānaṃ pañcavidhaṃ parimaṇḍalādi, etadbhedātkaraṇamapyetadviṣayametāvadbhedameva, ata evāha - 'pañcavidha' mityādi, nanu dravyakaraṇātko'sya viśeṣa: ?, ucyate, iha paryāyāpekṣayā tathābhavanamabhipretaṃ, dravyakaraṇe tu dravyasyaiva tathā tathotpādo dravyāstikamatāpekṣayeti viśeṣaḥ, uktaṃ ca
'aparappaogajaṃ (o) jaṃ ajīvarūvādi pajjayāvatthaṃ | tamajīvabhāvakaraṇaṃ tappajjā appaṇāvekkhaṃ ||1||
ko davvavissasākaraṇāu viseso imassa ? nanu bhaṇiyaṃ | iha pajjaya'vekkhāe davvaṭṭhiyanamayaṃ taṃ ca ||2||"
44
169
iti gāthārthaḥ || uktajīvabhāvakaraṇaṃ, sāmprataṃ jīvabhāvakaraṇamāhani. [203 ] jīvakaraṇaṃ tu duvihaṃ suyakaraṇaṃ ceva no ya suyakaraṇaṃ | baddhamabaddhaṃ ca suaṃ nisīhamanisīhabaddhaṃ tu ||
,
vṛ. jīvabhāvakaraṇaṃ punaḥ, tuśabdasya punararthatvāt, 'dvividhaṃ' dviprakāraṃ, śrutasya karaṇaṃ śrutakaraṇaṃ, bhāvakaraṇatvaṃ cāsya śrutasya kṣāyopaśamikabhāvāntargatvāt caiveti pūraṇe, 'no ya suyakaraṇaṃ 'ti caśabdasya vyavahitasambandhatvāt no śrutakaraṇaṃ ca | tatrādyamabhidhitsurāha-'baddhaṃ' grathitam 'abaddhaṃ ca' etadviparītaṃ 'śrute' śrutaviṣayaṃ karaṇaṃmiti prakramaḥ, tatra ca 'nisīhamanisīhabaddhaṃ tu 'tti baddhaṃ dvividhaṃ niśīthamaniśīthaṃ ca, tuśabdaścānayorabaddhasya ca laukikalokottarabhedasūcakaḥ, tataśca nisīthaṃ rahasi yatpaṭhyate vyākhyāyate vā, tacca lokottaraṃ niśīthādi laukikaṃ bṛhadāraṇyakādi, aniśīthametadviparītaṃ tacca lokottaramācārādi laukikaṃ purāṇādi, abaddhamapi laukikalokottarabhedena dvibhedameva, tatra lokottaraṃ yathaikā marudevyatyantasthāvarā siddhā svayambhūramaṇe matsyapadmayorvalayavarjyāni sarvasaṃsthānāni santi, viṣṇukumāramaharṣeryojanalakṣaṇapramāṇaśarīravikaraṇaṃ kuruḍavikuruḍau kuṇālāyāṃ sthitāvativṛṣṭayā ca tannāśaḥ tayoścāśubhānubhāvātsaptamanarakapṛthivīgamanaṃ kṛṇālānāśācca bhagavato vīrasya trayodaśāṃ samāyāṃ kevalajñānotpattirityādi anekaprakāramācāryaparamparāyātaṃ, laukikaṃ tvabaddhaṃ dvātriṃśaddaḍḍikāḥ ṣoḍaśa karaṇāni pañca sthānāni, tadyathā
ālīḍhaṃ pratyālīḍhaṃ vaiśākhaṃ maṇḍalaṃ samapadaṃ ca, tatrālīḍhaṃ dakṣiṇaṃ pādamagrataḥ kṛtvā vāmapādaṃ pṛṣṭhataḥ sārayati, antaraṃ dvayorapi pādayoḥ pañca padāni, etadviparītaṃ tu pratyālīḍhaṃ, vaiśākhaṃ punaḥ pārṇī abhyantarataḥ kṛtvā samaśreṇyā vyavasthāpayati, agrimatalau bahirbhūtau kāryoṃ, maṇḍalaṃ dvāvapi pādau dakṣiṇavāmato'vasārya urū ākuñcati, yathā maṇḍalaṃ bhavati, antaraṃ catvārī pādāni, samapadaṃ punaḥ sthānaṃ dvāvapi pādau samau nairanyaryeṇa sthāpayati, etāni pañca sthānānyabaddhāni, śayanakaraṇaṃ ca ṣaṣṭhamiti gāthākṣarārthaḥ | uktaṃ śrutakaraṇamadhunā no śrutakaraṇamāha

Linked texts (1)