Uttarajjhayana v28.p173
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p173
- Language
- Sanskrit
v28.p173
uttarādhyayana-mūlasūtram-1-4/116 ni.[ 204] nosuyakaraṇaṃ duvihaṃ karaṇaṃ taha ya juṃjaṇākaraṇaṃ|
guṇa tavasaṃjamajogā juṃjaṇa manavāyakāe ya|| vṛ. ica ha nośabdasya sarvaniṣedhābhidhāyitvāt śrutakaraṇaṃ yanna bhavati tanno śrutakaraṇaṃ, tacca dvedhā-guṇakaraṇaṃ tathā ca' tenaiva nośrutatvalakṣaṇena prakāreṇa yājanākaraṇaṃ ca, etatsvarūpamāha'guṇa'tti prakramād guṇakaraṇaṃ, kimityāha-tapaśca saṃyamaśca tapa:saṃyamau tayorātpaguṇayoryogā:tatkaraṇarūpā vyāpārāstapaḥsaṃyamayogāḥ, kimuktaṃ bhavati?-tapaḥkaraṇam-anaśanādisaṃyamakaraṇaṃ ca-pañcāśravaviramaṇādi guṇakaraṇamucyate, guṇatvaṃ ca tapaḥsaṃyamayoḥ karmanirjarāhetutvenātmopakāritvāt, 'jhuṃjaṇa'tti yojanākaraṇaṃ 'maṇavayaṇakāe ya'tti caśabdo'vadhāraṇe, viṣayasaptamī cekaṃ, tato manovākkāyaviṣayameva, tatra manoviṣayaṃ satyamanoyojanākaraṇādicaturdhā, vāgviṣayamapi satyavāgyojanākaraṇādi caturdheva, kāyaviṣayaṃ tvaudārikakāyayojanākaraṇādi saptadhā, tataśca dvābhyāṃ catuṣkābhyāṃ saptakena ca mīlitena pañcadaśavidhaṃ yojanākaraṇaṃ, yojayati hyetatpañcadaśavidhamapi karmaṇā sahātmānamiti, āha ca-"manavayaṇakāyakiriyā pannarasavihā ujuṃjaṇākaraṇa"miti gāthārthaḥ | yena karaṇenātra prakṛtaṃ tadāhani.[205] kammagasarīrakaraṇaṃ āuakaraṇaṃ asaṃkhayaṃ taṃ tu |
tena'higāro tamhā u appamā ā caritnaṃmi|| vṛ.'karmakaśarīrakaraṇaṃ' kārmaṇadehanirvarttanaṃ, tadapi jñānāvagṇādibhedato'nekavidhamityāha'āyuḥkaraṇam' iti āyuṣa:-pañcamakarmaprakṛtyātmakasya karaṇaṃ-nivarttanamāyuḥkaraṇaṃ, tatkimityāha-'asaṃkhayaṃ taṃ tu'tti tatpunarāyuḥ karaṇamasaṃskṛtaṃ-nottarakaraṇena truṭitamapi paṭādivatsandhātuṃ śakyaṃ, yataḥ
"phuṭṭā tuṭṭā va ihaṃ paḍamādī saṃdhayaṃti nayaniuṇā|
sā kāvi natthi nīī saṃdhijjai jīviyaṃ jīe|" evaṃ ca 'svarūpato hetuto viṣayataśca vyākhye'ti svarūpato hetutaśca 'uttarakaraṇeṇa kaya' mityādinā granthena vyākhyātam, anena tvāyuṣkakaraṇasyāsaṃskṛtatvopadarśanena viṣayataḥ, idānīṃ tūpasaṃhāramāha-'tena'higāro'tti tene'tyāguḥkarmaṇā'saṃskṛtenādhikāraḥ, 'tamhā u'tti tasmāt tuśabdo'vadhāraṇārthaḥ, tasya ca vyavahitaḥ sambandhaḥ, tato'yamartha:-yasmādasaṃskṛtamāyuḥkarma tasmāt 'apramāda eva' pramādābhāva eva, 'caritra' iti caritraviṣayaḥ karttavya iti gāthārthaḥ || evaṃ ca vyākhyātaṃ saṃskṛtam, etadviparītaṃ cāsaṃskṛtamiti|
samprati sūtramanuśriyate-tatra cāsaṃskṛtaṃ jīvitamiti jaropanītasya na trāṇamiti ca mā pramādīrityukte'rthasyāpi puruṣārthatayā sakalaihikāmuṣvikaphalanibandhanatayā ca tadupārjanaṃ pratyapramādo vidheya iti keṣāñcitkadāśayaḥ, yata āha
"dhanerduṣkulīnāḥ kulīnāḥ kriyante, dhanaireva pāpātpunarnistaranti |
dhanibhyo viśiṣṭo na loke'sti kaściddhanānyarjayadhvaṃ dhanānyarjayadhvam ||" iti, tanmatamapākartumāhamū. (117) je pāvakammehi dhanaṃ manussā, samāyayaṃtī amatiṃ gahāya|
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit