Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p190

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p190

Language
Sanskrit

v28.p190

187 deśatvādikaṃ vastuno vaiśiṣṭayamākhyātuṃ śakyamiti, bhāve' bhāvaviṣaye nikṣepe āyuṣo-jīvitasya kṣayo-dhvaṃsa: āyuḥkṣayo 'muṇitavyo' jñātavyo, maraṇamityupaskāraḥ, tadapi ca trividham'ohe'tti oghamaraṇaṃ-sāmānyataḥ sarvaprāṇināṃ prāṇaparityāgātmakaṃ bhavati, bhavamaraṇaṃ-yannārakādenarakādibhavaviṣayatayā vivakṣitaṃ, 'tabbhaviya'tti tadbhavikamaraṇaṃ yasminneva manuṣyabhavādau mṛtaḥ punastasminnaivotpadya yanmriyate iti vyākhyānikābhiprāyo, vṛddhāstuvyācakṣete-'taṃ bhāvamaraṇaṃ duvihaṃ-oghamaraṇaṃ tabbhavamaraṇaṃ ca, tathā tadbhavamaraṇasvarūpaṃ ca 'jo jammi bhavaggahaṇe marai' | tatra ca ohe tabbhamaraṇe' iti pāṭho lakṣyate| iha caiṣāṃ yenādhikārastamāha-'manussabhavieṇaṃ'ti manuṣyabhavabhāvinā bhavamaraṇāntarvarttinā manuṣyabhavikamaraṇenādhikāra:-prakṛtam, iti gāthārthaḥ samprati vistarato maraṇavaktavyatāviṣayaṃ dvāragāthādvayamāhani.[210] maraṇavibhattirūvaṇa anubhāvo ceva taha paesaggaṃ |
kai marai egasamayaṃ? kaikhutto vāvi ikkikke ? | ni.[211] maraṇaṃmi ikkamikke kaibhāgo marai savvajīvāṇaṃ? |
anusamaya saṃtaraṃ vā ikkikkaṃ kicciraṃ kālaṃ? || vṛ.tatra maraṇasya vibhaktiḥ-vibhāgastasya prarūpaṇā-pradarśanā maraṇavibhaktiprarūpaṇā, kāryeti śeṣaḥ, anubhāgaśca-rasaḥ, saca tadviṣayasyāyu:karmaṇaḥ, tatraiva tatsaṃmbhavāt, maraṇe hi tadabhāvātmani kathaṃ tatsambhava iti bhāvanīyam, eveti pūraṇe, tathā pradeśānāṃ-tadviṣayāyu:karmapudgalātmakānām agraṃ-parimāṇaṃ pradeśāgraṃ, vācyamiti gamyate, 'kati' kiyanti maraṇānī, aṅgīkṛtya iti śeṣaḥ, mriyate-prāṇāṃstyajati, janturiti gamyate, egasamaya'ti subbyatyayāt ekasmin samaye kaikhutto'tti katikṛtvaḥ kiyato vārān, 'vā' samuccaye, apiḥ pūraṇe, ‘ekkakaṃti' ekaikasmin vakṣyamāṇabhede maraṇe mriyate iti yojyam, 'maraṇe' vakṣyamāṇabheda evaikaikasmin ‘katibhāgo'tti katisaṅghayo bhāgo mriyate, 'sarvajīvānām' aśeṣajīvānām 'anusamaya'ti pratisamayaṃ nirantaramitiyāvat, antaraṃ-vyavadhānaṃ sahāntareṇa vartata iti sāntaraṃ, vā vikalpe, kimuktaṃ bhavati?eṣu katarannirantaraṃ sāntaraṃ vā?, tathaikaikaṃ ‘kiyacciraṃ' kiyatparimāṇaṃ kālaṃ sambhavatīti gāthādvayākṣarārthaḥ || bhāvārthaṃ tu svata eva vakṣyati niyuktikāra:-tatra ca yathoddeśaṃ nirdeśa' iti nyāyataḥ prathamaṃ dvāramāśrityāhani.[212] āvīci ohi aṃtiya valāyamaraṇaṃ vasaṭṭamaraṇaṃ ca |
aṃtosallaṃ tabbhava bālaṃ taha paṃḍiyaṃ mīsaṃ|| ni.[213] chaumatthamaraṇa kevali vehāṇasa giddhapiṭṭhamaraṇaṃ ca |
maraṇaṃ bhattaparinā iṃginī pāovagamaṇaṃ ca ||| vṛ. iha ca maraṇaśabdasya pratyekamabhisambandhāt āvīcimaraṇam 1 avadhikaraṇam 2 'antiya'tti ārṣattvādatyantamaraṇaṃ 3 'valāyamaraṇaṃ'ti tata eva valanmaraṇaṃ 4 vaśā-maraṇaṃ ca 5 antaḥśalyamaraṇaṃ 6 tadbhavamaraṇaṃ7 bālamaraṇaṃ 8 tathā ṣaṇḍitamaraṇaṃ 9 miśramaraṇaṃ 10 chadmasthamaraṇaṃ 11 kevalimaraṇaṃ 12 'vehānasaṃ'ti tata eva vaihāyasamaraṇaṃ 13 gṛdhrapṛṣṭhamaraṇaṃ 14 'maraṇaṃ bhattapariṇṇa'tti bhaktaparijñāmaraṇam 15 iṅginīmaraṇaṃ 16 ṣādapopagamanamaraṇaṃ 17 cetigāthādvayārthaḥ ||

Linked texts (1)