Uttarajjhayana v28.p191
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p191
- Language
- Sanskrit
v28.p191
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-5/128 sampratyatibahubhedadarśanānmā bhūt kasyacidaśraddhānamiti sampradāyagarbhaṃ nigamanamāhasattarasavihāṇāī maraṇe guruṇo bhāṃti guṇakāliā | tesiṃ nāmavibhattiṃ vucchāmi ahānupuvvīe ||
vṛ. saptadaśa-saptadaśasaṅkhyāni vidhīyante - viśeṣābhivyaktaye kriyanta iti vidhānāni-bhedāḥ 'maraṇe' maraṇaviṣayāṇi 'guravaḥ' pūjyāstīrthakṛdgaṇabhṛdādayo ' bhaṇanti' pratipādayanti, guṇaiḥsamyagdarśanajñānādibhiḥ kalitāyuktā guṇakalitāḥ, na tu vayameva ityākūtaṃ, vakṣyamāṇagranthasambandhanārthamāha-‘teṣāṃ’ maraṇānāṃ nāmnām-abhidhānānāmanantaramupadarśitānāṃ vibhaktiḥarthato vibhāgo nāmavibhaktistāṃ 'vakṣye' abhidhāsye, 'athe'tyanantarameva ānupūrvyā krameṇetini. [ 215 ] anusamayaniraṃtaramavīisanniyaṃ taṃ bhāṃti paṃcavihaṃ |
dave khitte kāle bhave ya bhāve ya saṃsāre ||
vṛ. 'anusamayaṃ' samayamāśritya idaṃ ca vyavahitasamayāśrayaṇato'pīti mā bhūdgrāntirata āha-nirantaraṃ, na sāntaram, antarālāsambhavāt, kiṃ tadevaṃvidham ? -'avīisaṃniyaṃ' ti prākṛtatvādā- samantādvīṣaya iva vīcayaḥ pratisamayamanumānāyuṣo'parāyurdalikodayāt pūrvvapūrvārdalikavicyutilakṣaṇā'vasthā yasmiṃstadā'vīci, tataścā vīcīti saṃjñā saṃjātā asmiṃstārakāditvāt ‘tadasya sañjātaṃ tārakādibhya itaji' tyanenetyāvīcisaṃjñitam, athavā vīci:vicchedastadabhāvādavīci tatsaṃjñitam, ubhayatra prakramānmaraṇaṃ, yadvā saṃjñitaśabdaḥ pratyekamabhisambadhyate, tataśca anusamayasaṃjñitaṃ- nirantarasaṃjñitam avīcisaṃjñitamiti ekārthikānyetāni, 'tadi' tyāvīcimaraṇaṃ ' bhaṇanti' pratipādayanti 'pañcavidhaṃ' pañcaprakāraṃ, gaṇadharādaya iti gamyate, anena ca pāratantryaṃ dyotayati, tadevāha
188
'davve 'tti dravyāvīcimaraṇaṃ 'khette 'tti kṣetrāvīcimaraṇaṃ 'kāle 'tti kālāvīcimaraṇaṃ 'bhave ya’tti bhavāvīcimaraṇaṃ ca 'bhāve ya'tti bhāvāvīcimaraṇaṃ ca, saṃsāra ityādhāranirdeśaḥ, tatraiva maraṇasya sambhavāt, tatra dravyāvīcimaraṇaṃ nāma yannārakatiryagnāmarāṇāmutpattisamayāt prabhṛti nijanijāyuḥ karmmadalikānāmanusamayamanubhavanādvicaṭanaṃ tacca nārakādibhedāccaturvidham evaṃ narakādigaticāturvidhyāpekṣayā tadviṣayaṃ kṣetramapi caturddhava, tatastatprādhānyāpekṣayā kṣetrāvīcimaraṇamapi catuddhaiva, 'kāla' iti yathā''yuṣkakālo gṛhyate, na tvaddhākālaḥ, tasya devādiṣvasambhavāt, sa ca devāyuṣkakālādibhedācaturvidhaḥ, tatastatprādhānyāpekṣayā kālāvīcimaraṇamapi caturvidham, evaṃ narakādicaturvidhabhavāpekṣayā bhavāvīcimaraṇamapi catudhaiva teṣāmeva ca nārakādīnāṃ caturvidhamāyuḥ kṣayalakṣaṇaṃ bhāvaṃ prādhānyenāpekṣya bhāvāvīcimaraṇamapi catudhaiva vācyamiti gāthārthaḥ || adhunā'vadhimaraṇamāha
ni. [ 296 - 1] emeva ohimaraṇaṃ jāni mao tāni ceva marai puno|
vṛ. 'evameva' yathāssvīcimaraṇaṃ dravyakṣetrakālabhavabhāvabhedataḥ pañcavidhaṃ, tathā'vadhimaraṇamapītyarthaḥ | tatsvarūpamāha - yāni mṛtaḥ, sampratīti śeṣaḥ, tāni caiva 'marai puṇo 'tti āṣatvāttivyatyayena mariṣyati punaḥ, kimuktaṃ bhavati - avadhi:-maryādā, tataśca yāni nārakādibhavanibandhanatayā''yuḥkarmadalikānyanubhaya mriyate, yadi punastānyevānubhūya mariṣyati tadā tad
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit