Uttarajjhayana v28.p199
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p199
- Language
- Sanskrit
v28.p199
uttarādhyayana-mūlasūtram-1-5/128 'ādi' prathamamāvīcimaraṇaṃ jñeyam' avaboddhavyaṃ, yāvadāyustasya pratipādanāt, śeṣāṇāṃ tvāyuṣo'ntyasamaya evaikatra bhāvādanusamayatānabhidhānaṃ, bahusamayaviṣayatvādanusamayatāyā,: tathā ca vṛddhavyākhyā-"paḍhame jāva āuṃ dharai sesāṇaṃ egasamayaṃ jahiṃ maraī" na ca 'māsaṃ pāyovagayā' ityāgamena virodhaḥ, tatra pādapopagamanaśabdena niśceṣṭatāyā evābhidhānāt, maraṇasya tu tatrāpyāyutruṭisamaya eva sadbhāvāt, tuḥ pūraṇe | gatamanusamayadvāram, idānīṃ sāntaradvāramāha-tatra prathamacaramayorantaraṃ-vyavadhānaṃ 'nāsti' na vidyate, prathamasyāvīcimaraṇasya sadā sambhavāt, caramasya bhavāpekṣayā kevalimaraṇasya punarmaraṇābhāvāditi bhāva iti gāthārthaḥ | śeṣāṇāmapi kimevamityāhani.[ 232] sesāṇaṃ maraṇāṇaṃ neo saṃtaraniraṃtaro u gamo|
sāī sapajjavasiyā sesā paḍhamillugamanāi|| vṛ.śeṣāṇāṃ maraṇānām-avadhimaraṇādīnāṃ pañcadaśānāṃ jñeyaḥ, sahāntareṇa-vyavadhānena vartata iti sāntaraḥ, niṣkrānto'ntarānnirantaraśca, tuḥśabdasya samuccayārthatvāt, uktaṃ hi-"tuśabdo viśeṣaṇapādapūraṇāvadhāraṇasamuccayeṣu" ko'sau ?-gamyate anena vastusvarūpamiti gamaḥprarūpaṇā, idamuktaṃ bhavati-yadā'nyataradvālamaraṇādikaṃ prāpya mriyate mṛtvā ca bhavāntare maraṇāntaramanubhūya punastadevāpnoti tadā sāntaramiti prarūpaṇā, yadā tu bālamaraṇādikamavāpya punastadevāvyavahitamāpnoti tadā nirantaraṃ bhavati, tatprarūpakatvācceha gamo'pi sāntaro nirantaraścetyuktaḥ| samprati gāthāpaścārdhena kāladvāramāha-sādīni ca saparyavasitāni ca sādisaparyavasitāni ‘śeṣāṇi' ṣoḍaśa vakṣyamāṇāpekṣayā avadhimaraṇādīni, ekasāmayikatāyāsteṣābhihitatvāt, pravāhāpekṣayā tu śeṣabhaṅgopalakṣaṇametat, pravāhato'pi bhaṅgatrayapatitāni śeṣamaraṇāni sambhavanti, tathā ca vṛddhāḥ-"bālamaraṇāṇi anāiyāṇi vā apajjasiyāṇi vā, anādiyāṇi vā sapajjavasiyāṇi, paṃḍiyamaraṇāṇi puṇa sāiyāṇi sapajjavasiyāṇi" muktyavāptau taducchittisambhavāditi bhāvaḥ, 'paḍhamillugaṃ'ti prathamakam-āvīcimaraṇam 'anādi' ādirahitaṃ pravāhāpekṣayetibhāvaḥ, pratiniyatāyuḥ pudgalāpekṣayā tu sādyapi sambhavati, upalakṣaṇatvāccāsyāparyavasitaṃ ca abhavyānāṃ, bhavyānāṃ punaḥ saparyavasitamapīti gāthārthaḥ | sampratyatigambhīratāmāgamasya darśayannātmauddhatparihārāyāha bhagavān niyuktikāra:ni.[ 233] savve ee dārā maraṇavibhattīi vaniā kamaso|
sagalaniuṇe payatthe jinacaudasapavvi bhāsaṃti|| vṛ. 'sarvāṇi' aśeṣāṇi 'etāni' anantaramupadarśitāni 'dvārāṇi' arthapratipādanamukhāni 'maraṇavibhakteḥ' maraṇavibhaktyaparanāmno'syaivādhyayanasya varṇitāni'prarūpitāni, mayeti śeṣaḥ, 'kamaso'tti prāgvat kramataḥ, āha-evaṃ sakalāpi maraṇavaktavyatoktā uta netyāha-sakalāścasamastā nipuṇāśca-prabhavādayo jinacaturdaśapūrviṇo bhāṣante' vyaktamadhidadhati, ahaṃtu mandamatītvānna tathā varṇayituṃ kṣama ityabhiprāyaḥ, svayaṃ caturdaśapūrviṇo 'bhāṣante' vyaktabhidadhati, ahaṃ tu mandamātitvānna tathā varṇayituṃ kṣama ityabhiprāyaḥ, svayaṃ caturdaśapūrvitve'pi yaccaturdaśapūryupādānaṃ, tatteṣāmapi ṣaṭsthānapatitatvena śeṣamāhātmyakhyāpanaparaduṣṭameva, bhāṣyagāthā vā dvāragāthādyādārabhya lakṣyanta iti preryānavakāśa eveti gāthārthaḥ ||
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit