Uttarajjhayana v28.p201

v28.p201

uttarādhyayana-mūlasūtram-1-5/129 eko'dvitīyaḥ, sa ca tīrthakṛdeva, śeṣaṃ prāgvaditi sūtrārthaḥ || yadudāhṛtavāṃstadevāhamū.(130) saṃtime ya duve hāṇā, akkhāyā māraṇaṃtiyā|
akāmamaraṇaṃ ceva, sakāmamaraṇaṃ tahā|| vṛ. santīti prākṛtatvāt vacanavyatyayena sto-vidyate 'ime' pratyakṣe, caḥ pūraṇe, paṭhyate ca 'saṃtimee'tti sta ete, makāro'lākṣaṇikaḥ, evamanyatrāpi yatra nocyate tatra bhāvanīyaṃ, 'dve' dvisaṅkhaye tiṣṭhantyanayorjantava iti sthāne 'ākhyāte' purātanatīrthakṛdbhirapi kathite, anena tīrthakṛtāṃ parasparaṃ vacanāvyāhatirupadarśitā, te ca kīdṛśe ? -'māraṇaṃtie'tti maraṇamevāntonijanijāyuṣaḥ paryanto maraṇāntaḥ tasmin bhave māraṇāntike, te eva nāmata upadarśayati-'akāmamaraṇam' uktarūpamanantaravakṣyamāṇarūpaṃ ca, vakṣyamāṇāpekṣayā caḥ samuccaye, eveti pūraṇe, 'sakāmamaraṇam' uktarūpaṃ vakṣyamāṇasvarūpaṃ ca tatheti sūtrārthaḥ || keṣāṃ punaridaṃ kiyatkālaṃ ca? mū. (131) bālāṇaṃ akāmaṃ tu, maraṇaṃ asatiṃ bhave|
paṃḍiyāṇaṃ sakāmaṃtu, ukkoseṇa satiṃ bhave || vṛ.bālā iva bālāḥ sadasadvivekavikalatayā teṣām ‘akāmaṃtu'tti tuśabdasyaivakārārthatvāt akāmameva maraṇamasakṛd-vāraṃvāraṃ bhavet, te hi viṣayābhiṣvaṅgato maraṇamanicchanta eva mriyante, tata eva ca bhavāṭavīmaṭanti, 'paṇḍitānāṃ' cāritravatāṃsaha kāmena-abhilāṣeṇa vartate iti sakāmaṃ maraṇaṃ pratyasaṃtrastatayā, tathātvaṃ cotsavūtatvāt tādṛśāṃ maraṇasya, tathā ca vācakaḥ
__ "sañcitatapodhanānāṃ nityaṃ vrataniyamasaṃyamaratānām|
utsavabhūtaṃ manye maraṇamanāparādhavṛttīnām||" na tu paramārthataḥ, teṣāṃ sakāma-sakāmatvaṃ, maraṇābhilāṣasyāpi niṣiddhatvād, uktaṃ hi
"mā mā hu viṃcitejjā jīvāmi ciraṃ marāmi ya lahuṃti|
jai icchasi tariuṃ je saṃsāramahodahimapāraṃ|"ti, tuḥ pūrvāpekṣayā viśeṣadyotakaḥ, tacca 'utkarṣeṇa' utkarṣopalakṣitaṃ, kevalisambandhītyarthaḥ, akevalino hi saṃyamajīvitaṃ dīrghamiccheyurapi, muktyavāptiḥ, ita: syāditi, kevalinastu tadapi necchanti, āstāṃ bhavajīvitamiti, tanmaraṇasyotkarṣeṇa sakāmatā 'sakṛd' ekavārameva bhavet, jaghanyena tu śeṣacāritriṇaḥ saptāṣṭa vā vārān bhavedityākūtamiti sūtrārthaḥ | yaduktaṃ-'sta ime dve sthāne' tatrādyaṃ tāvadāhamū. (132) tatthimaṃ paḍhamaṃ ṭhāṇaṃ, mahāvīreṇa desiyaṃ|
kāmagiddhe jahā bāle, bhisaṃkūrāṇi kuvvati| vṛ.'tatre'ti tayorakāmamaraṇasakāmamaraṇākhyayoḥ sthānayormadhye 'idam' anantaramabhidhāsyamānarūpaṃ 'prathamam' ādyaṃ sthānaṃ, 'mahāvīreṇe'ti caramatīrthakṛtā, tatraiko mahāprajñaḥ' iti mukulitokterabhivyaktyarthametat, ‘deśitaṃ' prarūpitaṃ, kiṃtat ityāha-'kāmeṣu' icchāmadanātmakeṣu gṛddhaḥ' adhikāṅkṣāvān kāmagṛddho 'yathā' ityupradarśanārthaḥ, 'bāla' ityuktarūpo 'bhṛśam' atyarthaṃ 'krūrāṇi' raudrāṇi, karmāṇīti gamyate, tāni ca prāṇavyaparopaṇādīni 'kuvvati'tti karotikriyayā'bhinivartayati, śaktāvaśaktāvapikrūratayā tandulamatsyavanmanasā kṛtvā ca prakramāda