Uttarajjhayana v28.p221
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p221
- Language
- Sanskrit
v28.p221
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-6 / 164 paśyedavadhārayet, śamitaṃ darśanaṃ prastāvāt mithyātvātmakaṃ yena se tathoktaḥ, yadivā 'samyak itaṃ gataṃ jīvādipadārtheṣu darśanaṃ dṛṣṭirasyeti samitadarśana:, ko'rthaḥ ? - samyagdṛṣṭiḥ san, tataśca 'chiṃda' tti chindyāt, sūtratvāttivyatyayaḥ, evaṃ sarvatrānucyamāno'pyayaṃ bhāvanīyaḥ, 'gṛddhi' viṣayābhikāṅkṣāṃ'snehaṃca' svajanādiṣu prema 'na' naiva 'kāṅkṣed' abhilaṣed, apergamyamānatvāt kāṅkṣadapi na, kiṃ punaḥ kuryāditi bhāvaḥ | 'pūrvasaṃstavaṃ' pūrvaparicayamekagrāmoṣito'yamityādikaṃ, yato na kaścidiha paratra vā trāṇāya svakarmaṇā vilupyamānasya dharmaṃ vineti bhāva iti sūtradvayārthaḥ || mū. ( 165 ) gavāsaṃ maṇikuṃḍalaṃ, pasavo dāsaporusaṃ | savvameyaṃ caittā ṇaṃ, kāmarūvī bhavissasi ||
vṛ. gāvaścāśvāśca gavāśvaṃ, 'gavāśvaprabhṛtīni ce 'tti samāhāraḥ, tatra gāvo- vāhadohopalakṣitāḥ aśvāḥ-turagāḥ, paśutve'pyanayoḥ pṛthagupādānaṃ atyantopayogitvena prādhānyāt, tathā maṇayaścamarakatādayaḥ kuṇḍalāni ca - karṇābharaṇāni maṇikuṇḍalam upalakṣaṇaṃ caitaccheṣālaṅkārāṇāṃ svarṇādīnāṃ ca, paśyanti prasūyante vā paśavaḥ - ajaiḍakādayaḥ, dāsāśca-gṛhajātādaya: 'porusaṃ’ti sūtratvāt puruṣāṇāṃ samūha ityarthaḥ, 'puruṣādvadhavikārasamūhe' tyādinā ḍhaki pauruṣeyaṃ capadātyādipuruṣasamūho dāsapauruṣeyaṃ, yadvā 'dāsaporusaṃ' ti dāsapuruṣāṇāṃ samūho dāsapauruṣaṃ, puruṣād ḍhak na bhavati, grahaṇavatā prātipadikena tadantavidherabhāvāt, 'sarvaṃ' niravaśeṣaṃ 'etad' anantaroktaṃ 'tyaktvā' hitvā, saṃyamamanupālayetyabhiprāyaḥ kimityāha- 'kāmarūpī' abhilaṣitarūpavikaraṇaśaktimāna bhaviṣyasi, ihaiva vaikriyakaraṇādyanekalabdhiyogāt paratra ca devabhāvāvāpteriti sūtrārthaḥ | punaḥ satyasvarūpameva viśeṣata āha
thāvaraṃ jaṃgamaṃ ceva, dhanaṃ dhannaṃ uvakkharaṃ | paccamāṇassa kammehiṃ, nālaṃ dukkhāu moyaṇe || abbhatthaṃ savvao savvaṃ, dissa pāṇe piyāyae | na haṇe pāṇiṇo pāṇe, bhayaverāo uvarae ||
vṛ. 'abbhatthaṃ' ti adhyātmamātmani yadvartate, yadivā adhyātmaṃ-manaḥ tasmistiṣṭhatyadhyātmasthaṃ, sūtratvādvarṇalopa:, tacceha prastāvāt sukhādi 'sarvata:' iṣṭasaṃyogāniṣṭasaṃprayogādihetubhyo, jātamiti gamyate, 'sarvaṃ' niravaśeṣaṃṃ 'dṛṣṭvā' priyatvādisvarūpeṇāvadhārya, tathā 'pāṇe 'tti casya gamyamānatvāt prāṇāṃśca-prāṇinaśca 'piyādae 'tti ātmavat sukhapriyatvena priyā dayā-rakṣaṇaṃ yeṣāṃ tān priyadayān, priya ātmā yeṣaṃ tān priyātmakān vā, dṛṣṭvā ityatrapi sambandhanīyaṃ, tataḥ kimityāha-'na hanyāt' nātipātayet upalakṣaṇatvānnāpi ghātayet na vā ghnantaṃ samanujānīyāt, prāṇīna iti jātāvekavacanaṃ, pāṭhāntarataśca prāṇināṃ prāṇān - indriyādīn kīdṛśaḥ san ? ityāhabhayaṃ ca uktasvarūpaṃ, vairaṃ ca- pradveṣaḥ bhayavairamiti samāhārastasmāduparato nivṛttaḥ san yadivāadhyātmasthaśabdasyābhipretaparyāyātvena rūḍhatvādadhyātmasthaṃ- yadyasyābhimataṃ tacca sukhameva, 'sarvata' iti sarvābhyo digbhyaḥ sarvebhyo vā mano'bhimataśabdādibhyo jātaṃ sarvaṃ śārīraṃ mānasaṃ ca yathā taveṣṭaṃ tathā'nyeṣāmapi prāṇināmityupaskāraḥ, 'dṛṣṭvā' avadhārya, ihāpi casya gamyamānatvāt prāṇān prāṇaprāṇyabhedopacārāt priyadayāṃśca, dṛṣṭvetyatrāpi yojyate, anyat prāgvaditi sūtrārthaḥ ||
-
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit