Uttarajjhayana v28.p227
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p227
- Language
- Sanskrit
v28.p227
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-7 / 178 pāyadarśanāt, tacca dṛṣṭāntopanyāsadvāreṇaiva parisphuṭaṃ bhavatīti rasagṛddhidoṣadarśakorabhrādidṛṣṭāntapratipādakamidamadhyayanamārabhyate, ityanenābhisambandhenāyātasyādhyāyayanasyopakramādidvāracatuṣṭayamupavarṇyaṃ tāvadyāvannāmaniṣpannanikṣete urabhrīyamiti nāma, ata urabhranikṣepamāhani. [ 244] nikkhevo u urabbhe cauvvio duvviho ya hoi davvaṃmi | āgamanoāgamao noāgamao a so tiviho |
vṛ.‘nikṣepa:' nyāsaḥ, tuḥ pūraṇe, 'urabhre' urabhraviṣaya: 'caturvidhaḥ' catuṣprakāraḥ, nāmasthāpanādravyabhāvabhedāt, tatra nāmasthāpane kṣuṇṇe eva iti dravyorabhramāha-dvividho bhavati 'dravya' iti dravyaviṣayaḥ, āgamanoāgamataḥ tatrāgamata urabhraśabdārthajñaḥ tatra cānupayuktaḥ, noāgamataḥ punaḥ, casya punararthatvāt, 'sa' iti dravyorabhra: 'trividhaḥ ' tribheda iti gāthārthaḥ || traividhyamevāhani. [ 245 ] jāṇa sarīrabhavitavvairitte a so puno tiviho | egabhavia baddhāū abhimuhao nāmagoe a ||
vṛ. jñaśarīrobhra urabhraśabdārthajñasya siddhaśilātalagataṃ śarīramucyate, bhavyaśarīro bhrastu yastāvadurabhraśabdārthaṃ na jānāti kālāntare ca jñāsyati tasya yaccharīraṃ, 'tadvayatiriktaśca' tābhyāṃjñaśarīrabhavyaśarīrorabhrābhyāṃ vyatiriktobhinnaḥ tadvayatiriktaḥ, ca samuccaye, 'sa' tadvayatiriktaḥ puna: 'trividhaḥ' tribhedaḥ, traividhyamevāha - 'ekasmin bhave tasminnevātikrānte bhāvī ekabhavikoyo'ntara eva bhave urabhratayotpatsyate, tathā sa evorabhrāyarbandhānantaraṃ baddhamāyuraneneti baddhāyuṣka ucyate, tṛtīyamāha-‘abhimuhato nāmagoe ya'tti ārṣatvādabhimukhanāmagotraśca tatrābhimukhesammukhe antarmuhūrtānantarabhāvitayā nāmagotre urabhrasambandhinī yasya sa tathoktaḥ, antarmuhūrtānantaramevorabhrabhavabhāvīti gāthārthaḥ || bhāvorabhramadhyayananāmanibandhanaṃ cāha
urabhāunāmagoyaṃ veyaṃto bhāvao u orabbho |
tatto samuṭṭhiyamiṇaṃ urabbhijjanti ajjhayaṇaṃ ||
vṛ. urabhra- ūraṇakaḥ tasyāyuśca nāma ca gotraṃ corabhrāyurnāmagotraṃ, yadudayādurabhro bhavati, 'vedayan ' anubhavan‘bhāvato' bhāvamāśrityorabhraḥ, tuśabdaḥ paryāyastikamatametaditi viśeṣaṇārthaḥ, 'tato' bhāvorabhrād dṛṣṭāntatayehābhidheyātsamutthitam utpannamidamiti prastutaṃ yasmāditi gamyate, 'urabbhijjaṃ 'ti urabhrīyaṃ grahāditvācchaiṣikaṭhapratyayaḥ 'itī'ti tasmād adhyayanaṃ prāguktaniruktamucyata iti śeṣa iti gāthārthaḥ || urabhrasyaiva ceha prathamamucyamānatvādbahuvaktavyatvāccetthamuktam, anyathā hi kākiṇyādayo 'pi dṛṣṭāntā ihābhidhīyante eva, tathā cāha niryuktikṛtni. [247] ora a kāgiṇī aṃbae a vavahāra sāgare ceva | paṃce diṭṭhatā urabbhijjaṃmi ajjhayaṇe ||
vṛ. ‘urabhra' uktarūpa: ‘kākiṇi:' viṃśatikapardakāḥ 'urabbhe ya'tti caśabdasya bhinnakramatvāt kākiṇiśca 'aṃbae ya'tti āmrakaṃ ca- āmraphalaṃ, vyavahāraśca krayavikrayarūpo vaṇigdharmaḥ, casya gamyamānatvāt, sāgaraśca- samudraḥ, ca sarvatra samuccaye, evo'vadhāraṇe, bhinnakramaścaivaṃ yojyate - pañcaivaite na tu nyūnādhikāḥ 'dṛṣṭāntā' udāharaṇāni 'uradhrīye' urabhrīyanāmnyadhyayana iti gāthārthaḥ || samprati yadarthasādharmyādurabhrasya dṛṣṭāntatā tadupadarśanāyāha
-
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit