Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v28.p229

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p229

Language
Sanskrit

v28.p229

uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-6 / 180 tao sa puṭṭe parivvūḍhe, jāyamede mahoyare | pīṇīe vipule dehe, ādesaṃ parikaṃkhae ||
vṛ. 'tata' ityodanādidānāddhetau pañcamī, 'sa' ityurabhraḥ 'puṣṭa' upacitamāṃsatayā puṣṭibhāk 'parivṛḍha: ' prabhuḥ samartha itiyāvat 'jātabhedā' upacitacaturthadhātuḥ ata eva 'mahodaraḥ ' bṛhajjaṭharaḥ ‘prīṇitaḥ’ tappita:, yathāsamayamupaḍhaukitāhāratvāt, ebhireva ca hetubhiḥ 'vipule' viśāle 'dehe' śarīre sati " yasya ca bhāvena bhāvalakṣaṇa" miti saptamī, kimityāha-ādeśaṃ 'pratikāṅkṣati' pratipālayati, pāṭhāntarataḥ 'parikāṅkṣati' icchati, na cāsya tattvataḥ pratipālanamicchā vā sambhavati, ataḥ pratikāṅkṣatīva pratikāṅkṣatītyupamārtho'vagantavyaḥ, evaṃ parikāṅkṣatī nyatrāpi, iti sūtrārthaḥ || sa kimevaṃ cirasthāyī syādityāha

jāva na ejjati āeso, tāva jīvati se'duhī| aha pattaṃmi āese, sīsaṃ chettūṇa bhujjati ||
vṛ. ‘yāvadi’ti kālāvadhāraṇe 'neti' nāyāti, ko'sau ? - ādeśaḥ, tāvat nottarakālaṃ 'jīvati' prāṇān dhārayati, ‘se'duhi' tti akārapraśleṣāt sa ityurabhro'duḥkhī sukhī san, athavā vadhyamaṇḍanamivāsyaudanadānādinīti tattvato duḥkhitaivāsyeti duḥkhī, 'aha pattaṃmi āese' athānantaraṃ 'prāpte' āgate ādeśe śritā asmin prāṇā iti śiraḥ tacchittvā - dvidhā vidhāya bhujyate, tenaiva svāminā prāhuṇakasahiteneti śeṣaḥ |
samprati sampradāyaśeṣamanutriyate tato so vacchago taṃ naṃdiyagaṃ pāhuṇagesu āgaesu vadhijjamāṇaṃ daṭṭu tisito'vi bhaeṇaṃ māūṇa thaṇaṃ nābhilasati, tāe bhaṇṇati - kiṃ putta ! bhayabhīto'si ?, nehena paṇhuyaṃpi maṃ na piyasi, tena bhaṇṇai-amma! kato me thaṇābhilāso ?, nanu so varāto naṃdito ajja kehivi pāhuṇaehiṃ āgaehiṃ mamaṃ aggato viniggayajīvo vilolanayaṇo vissaraṃ rasaṃto attāṇo asaraṇo mārito, tabbhayāto kato me pāumicchā ?, tato tā bhaṇṇatti - putta ! nanu tadā ceva te kahiyaṃ, jahā - āuracinnāī eyāiṃ0, esa tesiṃ vivāgo anupatto | esa diṭṭaṃto iti sūtrārthaḥ || itthaṃ dṛṣṭāntamabhidhāya tamevānuvadan dārṣyantikamāhamū. ( 182 ) jahā khalu se orabbhe, āesāe samīhie|
evaṃ bāle ahammiṭṭe, īhati nirayāuyaṃ ||
vṛ. 'yathā' yena prakāreṇa 'khalu' niścayena 'sa' iti prāguktasvarūpa urabhraḥ 'ādeśāya' ādeśārthaṃ 'samīhitaḥ' kalpitaḥ san yathā'yamasmai bhavitetyādeśaṃ pārikāṅkṣati ityanuvartate, ‘evam' amunaiva nyāyena ‘bālaḥ' ajño'dharmo-dharmavipakṣaḥ pāpamitiyāvat sa iṣṭaḥ-abhilaṣito'syetyadharmiṣṭhaḥ, āhitāgnyāderākṛtigaṇatvādiṣṭaśabdasya paranipātaḥ, yadvā'dharmmaguṇayogādadharmo'tiśayenādharmo'dharmiṣṭhaḥ īhata ivehate vāñchatīva tadanukūlacāritayā, kiṃ tat ? - 'narakāyuṣkaṃ ' narakajīvitamiti sūtrārthaḥ | uktamevārthaṃ prapañcayitumāha

hiṃse bāle musāvāī, addhāṇami vilovae | annadattahare tene, māī kanhuhare saḍhe ||
vṛ. hinastītyevaṃśīlo hiṃsraḥ - svabhāvata eva prāṇavyaparopaṇakṛt 'bālaḥ' ajñaḥ,'

pāṭhāntaraśca

Linked texts (1)