Uttarajjhayana v28.p23
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p23
- Language
- Sanskrit
v28.p23
uttarādhyayana-mūlasūtram-1-1/1 bhikṣurasvabhikṣuḥ-jātyādyanājīvanādanātmīkṛtatvenānātmīyāneva gṛhiṇo'nnādi bhikṣata itikṛtvā, sa ca yatireva, tato'nagāraścāsāvasvabhikṣuśca anagārāsvabhikṣustasya, kimityāhaviśiṣṭo vividho vā nayo-nītivinayaḥ-sādhujanāsevitaḥ samācārastaṃ, vinamanaṃ vā vinataṃ 'nīyaṃ sejjaṃ gaīṃ ṭhāṇaṃ' ityādyāgamāt, dravyato nīcairvṛttilakṣaṇaṃ prahnatvaṃ bhāvataśca sādhvācāraṃ prati pravaṇatvaṃ 'prāduṣkariṣyāmi' prakaṭayiṣyāmi, kathamityāha-pūrvasya paścādanupūrvaṃ tasya bhāva ityarthe "guṇavacanabrāhmaṇādibhyaḥ" karmaṇi cetiṣyañ, tasya ca pitkaraṇasāmarthyāt strītve "ṣid gaurādibhyaśce"ti ḍīṣyānupūrvī kramaḥ paripāṭītiyāvat tayā, dvitīyā tu 'chandovat sūtrāṇī'tinyāyataḥ chāndasatve 'supāṃ supo bhavantīti vacanāt tṛtīyārthe, 'śṛṇuta' ākarṇayata śravaṇaṃ pratyavahitā bhavata, yadvā śṛṇu 'ihe'ti jagati jinamate vā, vyākhyādvaye'pi śiṣyābhimukhī karaṇamityarthaḥ | anena ca parāṅmukhamapi pratibodhayato vyākhyāturdharma eveti khyāpitaṃ bhavati, tathā ca
"nabhavati dharmaḥ śrotuḥ sarvasyaikāntatā hitaśravaṇāta|
bruvato'nugrahabuddhyā vaktustvekāntato bhavati |" 'me' mama vinayaṃ vinataṃ vā prāduṣkariṣyata iti prakramaḥ | uktaḥ padārthastadabhidhānāt sāmāsikapadāntargataḥ padavigrahaśca (ukta iti), tataścālanāvasaraḥ, sā ca sūtrārthagatadūṣaṇātmikā, "suttagayamatthavisayaṃ va dūsaṇaṃ cālaṇaṃ mayaṃ tassa" iti vacanāt, tatra sūtracālanā-saṃyogasya vipramuktakriyāṃ prati kartṛtvāt saṃyogāditi kathaṃ pañcamī?, arthacālanā ca 'vinayaṃ prāduṣkariṣyāmī'ti pratijñātam, uttaratra ca āṇā'niddesakare' ityādinā khaḍḍayāhiṃcaveḍāhiṃ' ityādinā ca viparyayapratipādanamapi dṛśyate, iti kathaṃ na pratijñākṣitiḥ?. pratyavasthānaṃ-śabdārthanyāyataḥ paropanyastadoṣaparihārarūpaṃ, yata āha
"saddatthannāyāo parihāro paccavatthāṇaṃ" tatra ca yadyapi saṃyogena vimucyamāno bhikṣuḥ karma tathāpi kartṛtvenātra vivakṣyate, tataśca tasya taṃ vipramuñcato viśleṣo'stīti viśleṣakriyāyāṃ saṃyogasya dhruvatvenāpādānatvānyāyyaiva pañcamī, ata eva vipramukta ityatra karmakartuḥ karmavadbhāvāt karmaṇi kto'pi siddho bhavati iti na sūtradoṣo, nāpyarthadoṣaḥ, yato yad yallakṣaṇaṃ tattadviparyayābhidhāna eva tallakṣaṇamalkeśena jñātuṃ śakyamiti atra vinayābhidhānapratijñāne'pyavinayābhidhānaṃ, tathā ca śayyambhavapraṇītācārakathāyāmapi "vayachakkakāyachakka'mityādinā''cāraprakrame'pyanācāravacanam| athavā ekamapīdaṃ sūtramāvṛttyā śveto dhāvatī'tivadarthadvayābhidhāyakaṃ, tataścāyamanyo'rthaḥ-saṃyogena-kapāyādisamparkātmakenāpyavipramuktaḥ-aparityaktaḥ, saṃyogāvipramuktastasya, ṛṇamiva kālāntarakleśānubhavahetutayā ṛṇam-aṣṭaprakāraṃ karma tat karotīti, ko'rthaḥ ?-tathā tathā guruvacanaviparītapravṛttibhirupacinotīti ṛṇakārastasya, 'bhikṣoḥ' kaṣāyādivaśato jīvavīryavikalasya pauruṣaghnīmeva bhikṣāṃ tathāvidhaphalanirapekṣatayā bhramaṇaśīlasya vinayaṃ prāduṣkariṣyāmī'ti “prākāśyasambhave prādu"riti vacanāt prāduḥśabdasya sambhavārthasyāpi darśanādutpādayiṣyāmi, sambhavati hīdamadhyayanamadhīyānānāṃ gurukarmaṇāmapi prāyo vinītāvinītaguṇadoṣavibhāvanāto jñānādivinayapariṇatiḥ, athavā viruddho nayo vinayo'sadācāra ityarthaḥ, taṃ prāduṣkariṣyāmi-prakaṭayiṣyāmi, kasya?-'bhikṣoḥ' uktanyāyena
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit