Uttarajjhayana v28.p231
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p231
- Language
- Sanskrit
v28.p231
uttarādhyayana- mūlasūtram - 1-7/187 vṛ. 'tato 'tti tato rajaḥ sañcayāt tako vā sañcitarajā:, karmmaṇā gururiva guruḥ adhonarakagāmitayā karmmaguruḥ, 'jantuḥ ' prāṇī 'pratyutpannaṃ' varttamānaṃtasminparāyaṇaḥ - tanniṣṭhaḥ pratyutpannaparāyaṇaḥ, 'etāvāneva loko'yaṃ, yāvānindriyagocara: ' iti nāstikamatānusāritayā paralokanirapekṣa itiyāvat, 'aevva 'tti ajaḥ paśuḥ sa ceha prakrāmādurabhrastadvat 'āgayāese 'tti prākṛtatvādāgate- prāpte ādeśe prāhuṇake, etena prapañcitajñavineyānugrahayoktamevorabhradṛṣṭāntaṃ smārayati, kimityāha - 'maraṇānte' prāṇaparityāgātmani, avasāne śocati, kimuktaṃ bhavati ?yathā''deśe āgate urabhra uktanītyā śocati, tathā'yamapi dhiṅmāṃ viṣayavyāmohata upārjitagurukarmāṇaṃ, hā ! kvedānīṃ mayā gantavyabhityādipralāpataḥ khidyate, atyantanāstikasyāpi prāyastadā śokasambhavāditi sūtradvayārthaḥ || anenaihikāpāya uktaḥ, samprati pārabhavikamāhatao āu parikkhīṇe, cutadehā vihiṃsagā|
āsuriyaṃ disaṃ bālā, gacchaṃti avasā tamaṃ ||
vṛ. ‘tataḥ' śobhanānantaraṃ ‘tako vā' upārjitagurukarmmā' āu'tti āyuṣi tadbhavasambandhini jīvite 'parikṣīṇe' sarvathā kṣayaṃ gate, kadācidāyuḥ kṣayasyā''vīcimaraṇena prāgapi sambhavādevamucyate, 'cyutaḥ ' bhraṣṭo 'dehāt' śarīrāt, pāṭhāntaratastu 'cyutadeho' apagatehatyaśarīraḥ 'vihiṃsakaḥ' vividhaprakārai: prāṇighātakaḥ, 'āsuriyaṃ' ti avidyamānasūryām, upalakṣaṇatvādgrahanakṣatravarihitāṃ ca, diśyate nārakāditvenāsyāṃ saṃsārīti dik tām, arthāt bhāvadiśam, athavā raudrakarmakārī sarvo'pyasura ucyate, tataścāsurāṇāmiyamāsurī yā tāmāsurīyāṃ diśaṃ narakagatimityarthaḥ, 'bāla:' ajño gacchati-yāti‘avaśaḥ' karmmaparavaśo, vacanavyatyayācca sarvatra bahuvacananirdeśo vyāptikhyāpanārtho vā, yathā naika evaṃvidhaḥ kintu bahava iti, 'tamaṃ'ti tamoyuktatvāt tamaḥ, , devagaterapyasūryatvasambhavāt tadvayavacchedāya diśo viśeṣaṇaṃ, tato'rthānnarakagatim uktaṃ hi -“nicvaṃdhayāratamasā vavagayagahacaṃdasūraṇakkhattā" ityādisvarūpakhyāpakaṃ vā dvitīyaṃ vyākhyānamiti | mū. (189 ) jahā kāgiṇīe heḍa, sahassaṃ hārae naro | apatthaṃ aṃbagaṃ bhoccā, rāyā rajjaṃ tu hārae ||
vṛ. 'yathā' ityudāharaṇopanyāsārthaḥ, 'kākiṇyāḥ ' uktarūpāyā: 'heu' ti hetoḥ kāraṇāt 'sahasraṃ' daśaśatātmakaṃ, kārṣāpaṇānāmiti gamyate, 'hārayet' nāśayet 'nara: ' puruṣaḥ | atrodāharaṇaego damago, tena vitti kareṃtena sahassaṃ kāhāvaṇāṇa ajjiyaṃ, so ya taṃ gahāya sattheṇa samaṃ sahiṃ patthito, tena bhattaṇimittaṃ rūvago bhidiyavvo hohitti naulagaṃ egattha goveuṃ kāgiṇīnimittaṃ niyatto, sāvi kāgiṇī antreṇa haḍā, so'pi naulato antreṇa diṭṭho ṭhavijjaṃto, soviṃ taṃ ghettūṇa no, pacchā so gharaṃ gato soyati | esa diṭṭhato,
tathā 'apathyaṃ' ahitam 'āmrakam' āmraphalaṃ 'bhuktyā' abhyavahṛtya 'rājā' iti nṛpatiḥ 'rājyaṃ' pṛthivīpatitvaṃ, 'tuḥ' avadhāraṇe bhinnakramaśca, tena hārayedeva, sambhavatyeva asyāpathyabhojino rājyaharaṇamityakṣarārthaḥ | bhāvārthastu vṛddhasampradāyādavaseyaḥ, sa cāyam
jahā kassai ranno aṃbājiṇṇeṇa visūiyā jāyā, sā tassa vejjehiṃ mahatā jatteṇa tigicchiyā, bhaṇito ya-jadi puṇo aṃbāṇi khāsi to vinassati, tassa ya atīva pīyāṇi aṃbāṇi, tena
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit