Uttarajjhayana v28.p234
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v28.p234
- Language
- Sanskrit
v28.p234
bhahetutayā, tathā lābha iva lābha: manujagatyapekṣayā viṣayasukhādibhirviśiṣṭatvāt, 'devagati:' devatvāvāptirbhavet, evaṃ ca sthite kimityāha-'mūlacchedena' mānuṣatvagatihānyātmakena 'jīvānāṃ' prāṇīnāṃ 'narakatiryaktvaṃ' naraktvaṃ tiryaktvaṃ ca tadgatyātmakaṃ 'dhruvaṃ' niścitam ihāpi sampradāyaḥ - tinni saṃsāriṇo sattā mānussesu āyātā, tatthego maddavajjavādiguṇasaṃpanno majjhimāraṃbhapariggahatto kālaṃ kāūṇa kāhāvaṇasahassamūlatthāṇīyaṃ tameva mānussattaṃ paḍilahati, bitito puna sammadaṃsaṇacarittaguṇasupariṭṭhito sarāgasaṃjameṇa laddhalābhavaṇiya iva devesu uvavannoṃ, tatito puna hiṃse bāle musāvātī iccetehiṃ puvvabhaṇitehiṃ sāvajjajogehiṃ vaṭṭiuṃ chinnamūlavaṇiya iva nāragesu tiriesu vā uvavajjatitti sūtrārthaḥ || yathā mūlacchedena narakatiryaktvaprāptiḥ tathā āhamū. (195 ) duhao gati bālassa, āvatī vahamūliyā | devattaṃ mānusattaṃ ca, jaṃ jie loluāsaḍhe ||
vṛ. 'duhato 'ti dvidhā dviprakārā, gamyata iti gatiḥ, sā ceha prakramānnarakagatistiryaggatiśca, kasyetyāha-‘bālasya' dvābhyāṃ rāgadveṣābhyāmākulitsya, 'āvai'tti āgacchatyāpatati vadhaḥprāṇighātaḥ, upalakṣaṇatvānmahārambhamahāparigrahānṛtabhāṣaṇamāyādayaśca mūlaṃ kāraṇaṃ yasyāḥ sā vadhamūlikā, yadivā-dvidhā gatirbālasya, bhavatīti gamyate, tatra ca gatasya 'āvai' tti āpat, sāca kīdṛśītyāha- vadho vināśastāḍanaṃ vā mūlam-ādiryasyāḥ sā vadhamūlikā, vadhagrahaṇācchedabhedātibhārāropaṇādiparigrahaḥ, labhante hi prāṇino narakatiryakṣu vividhā vadhādyāpadaḥ, kimityevam ?, ata āha
'devatvaṃ' devabhayaṃ 'mānuṣtvaṃ' manujabhavaṃ 'yad' yasmāt 'jito' hārito 'lolayāsaḍhe 'tti lolatāpiśitādilāmpaṭyaṃ tadyogājjanturapi tanmayatvakhyāpanārthaṃ lolatetyuktaḥ, śāṭhyayogācchaṭhaḥ--viśvastajanavañcaka:, tato lolatā cāsau śaṭhaśca lolatāśaṭhaḥ, iha ca lolatā pañcendriyavadhādyupalakṣaṇaṃ, tathā ca narakahetutvābhidhānametat, yaduktam - "mahāraṃbhayāe mahāpariggahayāe kuṇimāhāreṇaṃ paṃceṃdiyavaheṇaṃ jīvā nerayāuyaṃ niyacchaṃti" śaṭha ityanena tu śāṭhyamuktaṃ tacca tiryaggatihetu:, uktaṃ ca- "māyā tairyagyonasye" ti, ataścāyamāśayaḥ -- yato'yaṃ bālo lolatāśaṭhaḥ tato narakagatitiryaggatinibandhanābhyāṃ lolatāśaṭhatvābhyāṃ devatvamanujatve hāritasyāsyoktarūpā dvividhaiva gatiḥ sambhavati, evaṃ ca mūlacchedena jīvānāṃ narakatiryaktvamucyate, mūlaṃ hi manuṣyatvaṃ lābhaśca devatvam, ubhayorapi tayorhāraṇāditi sūtrārtha: || punarmūlacchedameva samarthayitumāhamū. ( 196 ) tato jiesaī hoi, duvihaṃ duggatiṃ gate |
dullahā tassa ummajjā, addhāe sucirādavi ||
vṛ. ‘tataḥ' devatvamānuṣatvajayanāt tako vā bālaḥ 'jiya'tti vyacchedaphalatvādvākyasya jita eva 'sati' tti sadā bhavati 'dvividhāṃ' nārakatiryagbhedāṃ, durnindāyāṃ, duṣṭā-ninditā gatidurgatistāṃ 'gata:' prāptaḥ, sadājitatvamevābhivyanakti- 'durlabhāḥ ' duṣprāpāḥ 'tasye 'ti devamanujatve hāritavato bālasya 'ummajja' tti sūtratvādunmajjanumunmajjā -narakatiryaggatinirgamanātmikā, syādetat- ciratarakālenonmajjā'sya bhaviṣyati, ata āha-'addhāyā' kāle arthādāgāminyāṃ, kiṃ svalpāyāmeva ?, ityāha- sucirādapītyaddhāśabdenaiva kālābhidhānāt,
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit